NATO nuk mund ta anashkalojë Erdoganin

Turqit kishin siguruar trupa, avionë dhe anije për çdo mision të NATO-s për vite me radhë – Afganistan, paqeruajtje në Ballkan, kundërpirateri, siguri kibernetike e kështu me radhë. Nën komandën time, ata siguruan aftësi luftarake për ndërhyrjen e vitit 2011 në Libi, diçka që aleatët e tjerë të mëdhenj zgjodhën ta shmangnin. Sa herë që kërkoja diçka, Turqia ma plotësonte

 

Nga James STAVRIDIS

Kemi arritur një nga momentet më të rëndësishme në historinë shtatë dekadash të Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut: Suedia dhe Finlanda kanë vendosur t’i bashkohen aleancës, pikërisht kur lufta ruse kundër Ukrainës mbush përvjetorin e saj të parë. Megjithatë, Turqia – vetëm nga të gjithë anëtarët – po ngadalëson këtë shans jetik. Është koha për të ndaluar këtë pengesë të njëanshme dhe thjesht të thuash “po”. Vetoja turke, e udhëhequr nga presidenti Rexhep Tajip Erdogan, është një dhuratë për një kriminel të urryer lufte, presidentin rus Vladimir Putin. Në vitin 2009, kur u bëra komandanti suprem aleat i NATO-s, kryeqyteti i parë që vizitova nuk ishte Londra, pavarësisht se Britania e Madhe ishte mbështetja më e fortë e përpjekjeve tona kolektive në Afganistan, përveç SHBA-së. As nuk zgjodha të shkoj në Paris, Berlin, Romë, Madrid – as në Athinë, pavarësisht nga trashëgimia ime greko-amerikane.

Advertisements

Vendi i parë ku shkova ishte Ankaraja, Turqi. Doja të njihja gjithçka që turqit kishin bërë për NATO-n para dhe pas rënies së Bashkimit Sovjetik.

Turqit kishin siguruar trupa, avionë dhe anije për çdo mision të NATO-s për vite me radhë – Afganistan, paqeruajtje në Ballkan, kundërpirateri, siguri kibernetike e kështu me radhë. Nën komandën time, ata siguruan aftësi luftarake për ndërhyrjen e vitit 2011 në Libi, diçka që aleatët e tjerë të mëdhenj zgjodhën ta shmangnin. Sa herë që kërkoja diçka, Turqia ma plotësonte. U bëmë miq të mirë me shefin turk të mbrojtjes Ilker Basbug dhe ministrin e jashtëm (dhe më vonë kryeministrin), Ahmet Davutoglu. U takova me gjeneralin Hulusi Akar, i cili tani është ministër i mbrojtjes i Ankarasë, dhe vizitova shumë baza turke që mbështesin misionet e NATO-s. Dhe unë u takova disa herë me Erdoganin, i cili ishte atëherë kryeministër.

Ai më dha përshtypjen e një individi shumë kokëfortë, i vendosur për të ndjekur çfarëdo drejtimi veprimi që ai mendonte se ishte i duhuri për kombin e tij.

Turqia po merr këtë qëndrim kundërproduktiv për atë që e sheh si mbështetje të kombeve nordike për grupet terroriste në mesin e pakicës kurde të Turqisë, në veçanti refuzimin e tyre për të ekstraduar dhjetëra kurdë të kërkuar nga qeveria. Unë e kuptoj atë. Qeveritë e të tre kombeve duhet të konsultohen me njëra-tjetrën për t’u siguruar që asgjë që bën ndonjë anëtar i aleancës të mos prishë sigurinë e brendshme të një anëtari tjetër. Por Suedia në veçanti i ka ofruar tashmë shumë e shumë lëshime Turqisë gjatë procesit të zgjerimit. Sfida e madhe për aleancën nuk është terrorizmi: është pushtimi i pandërgjegjshëm i Ukrainës nga Rusia. Putini vazhdon t’i nënshtrohet Estonisë anëtare të NATO-s, e cila ka një popullsi të konsiderueshme etnike-ruse. Ai vazhdimisht flet për “opsionet e tij bërthamore”, duke kërkuar të frikësojë Evropën në përgjithësi dhe NATO-n në veçanti.

Kjo është ajo që i ka nxitur dy vendet tradicionalisht neutrale të aplikojnë për anëtarësim në NATO. Të dy kanë luftuar kundër Rusisë gjatë shumë shekujve. Të dy mbetën (të paktën teknikisht) mënjanë gjatë Luftës së Ftohtë, kur një diktaturë brutale sovjetike kërcënoi botën e lirë.

Fakti që ata zgjodhën tani të heqin dorë nga neutraliteti i tyre duhet të tregojë se sa seriozisht e marrin kërcënimin e Putinit ndaj rendit global. Suedia ka një ushtri të teknologjisë së lartë dhe prodhon luftëtarët e gjeneratës së pestë Saab Gripen, të cilat isha i emocionuar që i kisha në operacionet tona mbi Libi. Finlandezët, një komb prej vetëm pesë milionësh, mund të vendosin qindra mijëra forca luftarake tokësore të trajnuara mirë dhe plotësisht të pajisura në terren brenda disa javësh. Ne i duam ata në ekipin tonë. Së shpejti, disa anëtarë të NATO-s do të fillojnë të pyesin: “Nëse është një zgjedhje midis Suedisë/Finlandës dhe Turqisë, ndoshta duhet të shohim opsionet tona”. Ky do të ishte një gabim. Turqia krenohet me ushtrinë e dytë më të madhe në NATO, ka objekte të rëndësishme duke përfshirë bazën ajrore Incirlik dhe pret komandën e përgjithshme të luftës tokësore të NATO-s në Izmir.

NATO ka nevojë që Turqia të vazhdojë të jetë një anëtare aktive dhe pozitive. Ajo gjithashtu duhet të shtojë Finlandën dhe Suedinë. Askush nuk dëshiron të zgjedhë mes tyre. I takon Erdoganit të sigurojë që kjo nuk duhet të ndodhë. (Washington Post)

(James Stavridis, admiral në pension i marinës amerikane dhe ish-komandant suprem i trupave të NATO-s në Evropë)