HANNAH SZENES: Heroina e harruar hungareze (FOTO)

40

Szenes lindi në një familje hebreje në Budapest 100 vite më parë, më 17 korrik 1921. Në 1944, në moshën 22-vjeçare, ajo ndërmori një mision të guximshëm në Hungarinë e pushtuar nga nazistët. Ajo u arrestua dhe u ekzekutua më vonë po atë vit pasi refuzoi t’u dorëzohej torturave

Në Izrael, edhe nxënësit e shkollës e njohin emrin e Hannah Szenes, por në vendlindjen e saj, Hungari ajo është harruar në masën më të madhe. Për pjesën më të madhe, megjithatë, ajo nuk përshtatet lehtë në kujtesën historike hungareze. “Ajo është absolutisht e panjohur për publikun e gjerë në Hungari”, tha Zsuzsanna Toronyi, drejtoresha në Muzeun dhe Arkivat Hebraike Hungareze. Ajo përmendi periudhën komuniste të pasluftës kur temat hebraike u konsideruan tabu dhe natyra burrërore e shoqërisë hungareze që shpesh shtyn heroinat mënjanë.

Attila Novák, një akademik me qendër në Budapest i cili ka shkruar gjerësisht mbi historinë e hebrenjve hungarezë gjatë dhe pas luftës së dytë botërore, tha se kujtesa historike hungareze mbetet e paqartë për vitet e luftës. “Vetëm nëse të gjithë nxjerrin mësimet e Luftës së Dytë Botërore dhe politika e përkujtimit ndryshon në përputhje me rrethanat, trashëgimia komplekse e Hannah Szenes mund të përfshihet në kujtesën kombëtare hungareze”, tha ai. Szenes lindi në një familje hebreje në Budapest 100 vite më parë, më 17 korrik 1921. Në 1944, në moshën 22-vjeçare, ajo ndërmori një mision të guximshëm në Hungarinë e pushtuar nga nazistët. Ajo u arrestua dhe u ekzekutua më vonë po atë vit pasi refuzoi t’u dorëzohej torturave.

Të dielën e 18 korrikut, për të festuar njëqindvjetorin e lindjes së saj, më shumë se 140 ushtarë izraelitë kryen një kërcim me parashutë. Ata u hodhën në të njëjtin vend ku ajo dhe luftëtarët e tjerë hebrenj u parashutuan në ish-Jugosllavi, sot Slloveni – përpara misionit të tyre në 1944. Më pas u vazhdua në Budapest për të mësuar më shumë rreth Szenes dhe prejardhjes së saj. “Historia e saj është një histori mitike dhe është ngulitur në historinë e Izraelit dhe të popullit hebre”, tha Yacov Hadas-Handelsman, ambasadori i Izraelit në Hungari. Szenes u diplomua në një gjimnaz të Budapest-it dhe u bashkua me një organizatë studentore zioniste. Kjo, përpara se të nisej për Mandatin Britanik në Palestinë në 1939, mes një klime gjithnjë e më kufizuese për hebrenjtë në Hungari.

Ajo jetoi në një kibbutz – komunitete agrikulturore izraelite – shkroi këngë dhe poezi në hungarisht dhe hebraisht. Në vitin 1943 doli vullnetare për një njësi komando hebreje të formuar nën kujdesin e ushtrisë britanike. Ajo ishte gruaja e vetme në njësi, e cila u hodh në ish-Jugosllavi në mes të marsit 1944. Szenes kaloi kufirin në qershor, disa muaj pasi Hungaria u pushtua zyrtarisht nga nazistët, dhe u kap menjëherë. Ajo u dërgua në burg në Budapest, por përkundër marrjeve në pyetje të gjata që përfshinin rrahje dhe tortura, ajo refuzoi të hiqte dorë nga kodet për transmetuesin e saj të radios. Edhe pasi autoritetet sollën nënën e saj në qeli. Ajo u dënua për tradhti dhe u ekzekutua në nëntor.

Biblioteka Kombëtare e Izraelit hapi së fundmi një koleksion të Szenes si pjesë e arkivit të saj, duke përfshirë ditarë, poezi dhe këngë të shkruara prej saj, si dhe një letër lamtumire për nënën e saj. “Ajo jetoi vetëm 23 vite, por ajo arriti të bënte kaq shumë gjëra në këtë kohë të shkurtër, sikur ta dinte se ky do të ishte fati i saj”, tha Hadas-Handelsman. Disa hungarezë e kujtuan Szenes edhe këtë fundjavë. “Ajo ishte një martire dhe një hero”, tha László Angyal, i cili organizoi përkujtim të shtunën e 17 korrikut. Autoritetet në rrethin e dytë të Budapest-it planifikojnë të ngrenë një monument të vogël të Szenes në vendin ku qëndronte më parë burgu në të cilin ajo ishte mbajtur. (albanian post)