“GRUAJA MISTERIOZE” (Tregim nga Ervin Nezha)

Ditët e fundit të jetës, plaku Ismail i kaloi mes dhimbjeve dhe agonisë në kasollën e tij, që ngrihej rrëzë nje pylli të vogël gështenjash. Pranë iu gjend vetëm i nipi, Asimi. Tjetër njeri të afërm nuk kishte. Kishte dhe nuk kishte në fakt, sepse ditën që e kuptoi se do t’i dorëzohej vdekjes, e urdhëroi të nipin, të zbriste deri në qytet për të kërkuar nje grua me emrin Smeralda. I dha me vete edhe një pusullë, ku shkruante për gjendjen shëndetësore, dhe e porositi t’ia dorëzonte asaj në dorë. Djali që i bindej si qeni të zotit e asnjëherë nuk ia bënte fjalën dy, e përshkoi udhën me merakun në zemër, se e pati lënë gjyshin duke lënguar në shtrat, fill të vetëm. Asimi ishte djalë i ndjeshëm. Mungesën e inteligjencës, natyra e kujdesshme ia kishte zëvendësuar me të tjera dhunti. Gjyshin e donte fort, sepse e kishte rritur, ndersa prindërit nuk i kishte njohur kurrë. Ata kishin vdekur herët dhe dashurinë e tyre e kishte derdhur të gjithën për plakun. Nga ana tjeter, ai e pati edukuar atë, për të qenë një bujk i mirë. Djali u rrit i fortë. Trupin e kishte të bëshëm si Anak. Tiparet vërtet i kishte të çrregullta, por sytë e zinj e të menduar ia lehtësonin vrazhdësinë e fytyrës.
Udhën e përshkoi pa u ndalur. Në qytet arriti më shpejt seç mendonte. Në fillim u hutua ca nga pamja, sepse nuk kishte parë kurrë qytet. Ky qe një qytet i vogël dhe shumë i shëmtuar, i vendosur me shpinë nga rrjedha e gjerë e një lumi me ujë të ndotur. Djali, letrën e gjyshit e shtrëngonte në duar, pavaresisht se nuk dinte ta lexonte. Aty duhej të qe shënuar edhe adresa e shtëpisë që po kërkonte. Një tregtar peshku që vuri re hutimin e tij, e orientoi të ndiqte një udhë të ngushtë, plot kthina. Era e urinës që kutërbonte në ajër, të shponte flegrat e hundës. Aty ku rruga mbyllej, ngrihej si ngrehinë një pallat i pasuvatuar, me tulla të kuqërremta. Këtu duhej të jetonte znj. Smeralda sipas adresës. Gjyshi i kishte thënë me gojë se ajo e kishte shtëpinë në katin më të sipërm. Asimi, u ngjit nëpër shkallë dhe trokiti në portën e një apartamenti që ndodhej pikërisht në katin e fundit të ndërtesës. Derën e hapi një grua, që me vështirësi qëndronte në këmbë. Ishte rreth të shtatëdhjetave, me pamje të dërrmuar, mjaft e zbehtë në fytyrë. Djaloshi buzëqeshi dhe i zgjati pusullën. Gruaja e mori në duar. Një hije trishtimi si vel i ra në fytyrë, kur e përfundoi së lexuari. E futi djaloshin brenda dhe e gostiti me një tas çaj të nxehtë. I gjithë apartamenti i saj, ishte i mbuluar nga pluhuri dhe pezhishkat e merimangave gjendeshin gjithandej. Mobiljet e kishin humbur atë lustrën e dikurshme dhe lagështia kishte nisur t’i buhaviste. Dukej sikur askush nuk kishte jetuar aty për një kohë të gjatë. Gruaja, e vuri re hutimin e mysafirit, por nuk u shpjegua aspak. I kërkoi, me mirësjellje, ta priste sa të bëhej gati, dhe udhën për te gjyshi i tij ta hiqnin bashkë. Ai e priti gjatë, dhe më në fund nga ankthi që ndiente se gjyshin nuk do ta gjente dot të gjallë nëse vonohej më shumë, durimi iu sos. E thirri gruan, por askush nuk u përgjigj. Në shtëpi nuk pipëtinte gjë. Atëherë shkoi ta kërkonte. Hapi dyert e dhomave me radhë dhe për çudinë e tij, kuptoi se ndodhej i vetëm në shtëpi. Ndoshta ajo kishte dale nga dera e jashtme pa u ndier. Mendjen e kishte të kthjellët dhe nuk i kujtohej të kishte dremitur, edhe pse udha e pati dërrmuar. Nuk kishte çfarë të bënte më aty. Zbriti shkallët me shpresën se do ta shikonte në ndonjë kthinë të qytetit. U vërdallos gjatë, dhe u bind të linte qytetin, pasi mundësitë për ta gjetur qenë të pakta.

***
Kur mbërriti në fshat, dielli qe rrëzuar pas faqes së malit. Tymin e oxhakut të kasolles e dalloi prej së largu. Dukej se ungji akoma nuk kishte vdekur, sepse dikush i kishte hedhur zjarrit dru. Dikush po kujdesej për të, sepse ai vetë nuk mund ta bënte diçka të tillë. Hapi derën dhe sytë e tij u kryqëzuan me sytë e qelqtë të gruas, të cilën e pati takuar në qytet. Ajo po qëndronte mbi kryet e plakut, dhe mundohej që përmes një tasi t’i jepte dicka për të pirë. Nën dritën e zbehtë të llampës së vajgurit, ai dukej i lumtur. Mollëzat e faqeve i qenë ngritur lart, dhe një buzëqeshje e ëmbël i qe stampuar në fytyrë. Edhe ajo dukej e lumtur. E mëkonte sikur të qe një foshnjë. Sapo vuri re djaloshin, ajo buzëqeshi, por nuk foli. Ndërkohë që edhe plaku po e vështronte të nipin që u fut brenda. Befas ai u prish në fytyrë dhe një kollë e rëndë po ia nxirrte brinjët nga vendi. Gruaja e vuri re këtë gjë, ia largoi tasin e çajit nga buza, dhe diçka i foli në vesh. Plaku ngriu në vend. E vështroi me sy të çmeritur sikur të kishte parë në atë moment vdekjen me sy dhe vari kokën. Fytyra i mori ngjyrën e gëlqeres, frymëmarrja iu rëndua dhe nuk u përmend më. Kishte dhënë shpirt. Gruaja i hodhi një vështrim plot keqardhje, pastaj vështrimin e drejtoi nga djaloshi, që vdekja e gjyshit e kishte tronditur thellë. Ajo sërish nuk foli. Vetëm e vështronte. Kishte diçka të akullt në atë vështrim dhe Asimit i kaloi një rrënqethje nëpër trup. Ai vazhdonte të qëndronte te dera si guak.
***
Tërë mbrëmjen ajo qëndroi mbi kokën e të vdekurit. Brenda kasolles ndriçonte vetëm flaka e kandilit dhe e kuqja flakëruese e zjarrit të sobës, që i binte të vdekurit mbi fytyrë. Asimi u rrënqeth. Mbështeti njërin nga bërrylat mbi hasrën e kashtës, mbuloi fytyrën me duar dhe u mundua të dremiste pak. Kur u dëgjua kënga e gjelave, ndieu një dorë që e preku në sup. U ngrit nga shtrati, sepse gruaja i bëri me shenjë ta ndiqte pas. – Tani është koha, -tha, – duhet ta varrosim në pyll. Ishte hera e parë që ia dëgjonte zërin e saj të plotë. Ai qe një zë i dobët, sikur të vinte nga fundi i dheut. Djali e pa me mosbesim, por nuk gjeti forcë ta kundërshtonte. Trupin e të vdekurit e vendosën mbi një karro të dystë me rrota të mëdha që përdorej për të transpotuar rrepa. Nata ishte plot dritë. Një yll i shëndoshë bënte beli fare pranë hënës. Gruaja ndriçonte udhën përpara me llampën e vajgurit në dorë, ndërsa djali tërhiqte karron dhe e ndiqte nga pas. Rruga erdh e u bë e përpjetë dhe pesha e karrocës po i mundonte muskujt. Atëherë gruaja ndali. Ndali edhe karroca. Gruaja qëndroi mbi një lëndinë të vogël. Uli kokën sikur do të përgjonte tokën dhe vendosi për vendin. Djali mori nga karroja një lopatë të shkurtër dhe filloi të gërmonte duke e nxjerrë dheun sipër. Pas një ore gropa qe gati. Gruaja mermeriti mbi trupin të vdekurit ca lutje, me një gjuhë që nuk kuptohej dhe pastaj zuri ta mbulonte me dhe. Ndërkohë Asimi, rendi përposh një ledhi, për të gjetur një gur të gjatë që ta vendoste si shenjë mbi varr. Kur u kthye vuri re se e huaja nuk ndodhej aty. Asimi u frikësua, filloi të rendte e ta kërkonte, për pak sa nuk shkeli mbi gropën ku qe mbuluar i vdekuri. Në pyll ishte errësirë, megjithëse ai mundi të arrinte te kasollja dhe u shtri të flinte.
***
Ngjarja në pyll e kishte tronditur për ditë me radhë. Donte me patjetër ta njihte atë grua. Ndaj një ditë vendosi të zbriste sërish për në qytet, u ndodh para derës së apartamentit, ku kishte takuar për herë të parë gruan misterioze. Trokiti, por dera nuk u hap. Trokiti edhe më fort, por sërish derën nuk e hapi askush. Kur zbriti nëpër shkallë vuri re një teknik që po riparonte një sariçineskë të dëmtuar, në murin e sheshpushimit të shkallëve. E përshëndeti dhe nuk hezitoi ta pyeste për banoren misterioze të katit të sipërm. Burri buzëqeshi, pastaj mori një pamje serioze dhe i dëfteu se po bëheshin gati tre vjet që ajo kishte vdekur. Këto fjalë e tronditën djalin. Fytyra e Asimit erdh e u bë e bardhë gëlqere, njëjtë si fytyra e plakut, kur gruaja misterioze i foli në vesh…