Hyrje | Speciale | Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Madhesia e germave: Decrease font Enlarge font
image

Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %

Dr. Mehtap BALEZA-DIKENA

Duke marrë parasysh se dhëmbi merr pjesë në procesin e të ushqyerit, të folurit dhe estetikes mund të thuhet lirshëm se si organ është i pazëvendësueshëm në organizmin e njeriut. Por njëkohësisht është edhe organi me i prekur patologjikisht, sidomos nga kariesi. Organizata Shëndetësore Botërore (ËHO), kariesin e dhëmbëve e llogarit si sëmundje më të përhapur ku mbi 90% e popullatës vuan nga prekja e saj.
Për një njohuri më të shëndoshë në lidhje me procesin karioz vlen të përmenden shtresat fiziologjike të dhëmbit, të cilat nga sipërfaqja e deri në thellësi janë; zmalti, cementi, dentina dhe pulpa e dhëmbit. Kariesi i dhëmbëve paraqet një proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tërësisë anatomike duke filluar nga zmalti në dentinë, dhe nëse nuk mjekohet arrin deri në pulpë, në këtë fazë dhimbjet janë të jashtëzakonshme dhe mjekimi bëhet i domosdoshëm. Që të vijë deri tek kariesi (prishja, dekalsifikimi) i dhëmbit nevojitet prania e faktorëve siç janë: dhëmbi, ushqimi, koha. Nga kjo duket qartë se ushqimi duhet te veprojë një kohë të caktuar mbi sipërfaqen e dhëmbit që të fillojë procesi karioz. Sipas një teorie të shkencëtarit Turan Xhengiz procesi karioz përveç që fillon me shpërbërjen e sipërfaqes së zmaltit në ndikim të acideve të prodhuara nga mikroorganizmat, e njëjta shpërbërje kimike ndodhë edhe nga aplikimi i energjive të larta ultrasonike dhe radiologjike, prandaj pacientët të cilët pranojnë radioterapi, në pjesën e kokës dhe qafës, pësojnë karies tek dhëmbet. Faktorët tjerë që ndikojnë në procesin karioz janë gjenetik, këta janë ; mineralizimi jo i mjaftueshëm i dhëmbëve dhe përbërja e pështymës. Dieta me përmbajtje të lartë të sheqerit dhe ushqimeve që kanë veti ngjitëse janë po ashtu arsye shumë të forta për karies. Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %. Sipërfaqet e dhëmbëve nuk preken njëlloj nga kariesi, ai takohet rrallë në pjesët e lëmuara, që pastrohen me lehtësi, të ashtuquajtura "zona imune" (tuberkulat e dhëmbëve), pjesët e fryra dhe i gjithë zona "e mesme" ekuatoriale e dhëmbëve).Zakonisht proceset karioze ndodhin në thellimet natyrale të sipërfaqeve përtypëse dhe në sipërfaqet e takimit në mes të dhëmbëve, ku mbetet shpesh ushqimi dhe është i vështirë pastrimi natyral dhe artificial i tyre.

KARIESI NË ZMALT
Procesi karioz fillon në zmalt, humbet shkëlqimi sipërfaqësor i dhëmbit dhe kjo pjesë në fillim merr një ngjyrë të bardhë si shkumësi (white spot). Në këtë fazë në zonën (interdentale) mes dhëmbëve kariesi është i thelluar 0.5-1mm dhe i gjerë 2mm (në drejtimin gjuhë-faqe). Ngjyra e defektit gjithnjë e më shumë ndryshon nga e verdha në kafe, varësisht nga thellësia. Në sipërfaqet mes dhëmbëve kariesi identifikohet pak më vështirë në krahasim me pjesët tjera të dhëmbit. Dyshim për praninë e kariesit mund te ngjallin ankesat e pacientit për retenimin e shpeshtë të ushqimit në zonën mes dhëmbëve dhe gjakosja e mishit ne prekjet më të lehta te brushës, po ashtu nxjerrja me vështirësi fijen dentare nga pjesa interdentale gjatë pastrimit të dhëmbëve dhe ankesat e të sëmurit për ndjeshmërinë e dhëmbit ndaj ëmbëlsirave. Në raste të paqarta duhet bërë radiografi (bite-ëing). Në fazat fillestare prekja vërehet më vështirë, kurse më vonë shfaqet ngjyrosja e bardhë ose kafe e zmaltit.
Procesi karioz në sipërfaqet përtypëse të dhëmbit dhe atë në fisura nuk e prek zmaltin në sipërfaqe të gjerë, por duke gjetur këtu shtresë të hollë zmalti, vertikalisht përhapet dhe me shpejtësi kalon në dentinë. Në fazën e zmaltit tek të rinjtë ngjyra kafe tregon kariesin, kurse tek të moshuarit ngjyrim i fisurave tregon një proces të stagnuar ose remineralizuar.

KARIESI NË DENTINË
Dentina në krahasim me zmaltin është më pak e kalcifikuar, përbën kanale në të cilën mendohet se lëviz limfa e dentinës, që ka prejardhjen nga pulpa (nervi). Përkundër zmaltit dentina është më elastike dhe reziston në deformimet e vogla, por kariesi përhapet me shpejtësi shumë më të madhe. Prandaj gjatë përpunimit me frezë në dentinë zbulohet kavitet karioz më i madh se në zmalt, ose gjatë ngrënies së ushqimit papritmas thyhet pjesa e dhëmbit (zmaltit) që ka humbur mbështetjen në dentinë. Në këtë fazë ushqimi i kripur, i thartë dhe i ëmbël shkaktojnë dhimbje e cila largohet posa të pushojë së vepruari agjenti ngacmues.
Në raste të këtilla vizitohet dentisti dhe indet e forta të dëmtuara zëvendësohen nga materiale mbushëse për ruajtjen e vitalitetit të pulpës dhe për ripërtrirjen e funksionit normal të dhëmbit. Në të kundërtën, infektohet edhe pulpa e dhëmbit e cila duhet të përfundojë me nxjerrjen e palcës. Avitaliteti dukshëm redukton jetëgjatësinë e dhëmbit, rrit rrezikun e thyerjes së dhëmbit, dhe shpesh shkakton dekolorimin e saj.
Neglizhenca e kontrolleve të rregullta tek dentisti dhe mostrajtimi i dhëmbëve në fazat fillestare na çon deri në humbjen e tyre, mbrojtja nga sëmundja e kariesit nuk është asgjë tjetër veç vetëdijes së shëndoshë personale.

(KOHA)

Vlerëso tekstin
3.22

Subscribe to comments feed Komente (0 publikuar):

gjthsej: | Tregohen:

Publikoni komentin tuaj comment

Ju lutem shënoni kodin që shikoni në imazh:

  • email Email shokëve
  • print Printo
  • Plain text Vetem tekst
Tjera ngaSpeciale
Previous
image
Psikiatri afgan që kuronte trupin dhe mendjen e talebanëve
“Më kujtohet grupi i parë i talebanëve që erdhën të më takonin”, thotë psikiatri afgan Nader Alemi. “Ata vinin në grupe, jo individualisht. Kur mjekohej ...
image
Angli-Skoci, dueli pa fund
Mohim, sakrificë, por asnjëherë dorëzim: ky është shpriti skocez, që i kundërvihet sigurisë së ftohtë të anglezëve. Ky ishte shpirti me të cilin skocezët përballën betejat e tyre kundër Anglisë. Ky ishte shpirti me të cilin luftoi, në emër të lirisë, William Wallace, “Braveheart” që u bë i famshëm prej Mel Gibsonit. Shekulli XIV ishte epoka e artë e nacionalizmit skocez, prej ku edhe sot separatistët peshkojnë me të dy duart. Vetëm se sot, betejat për identitetin luftohen më shumë në stadiumet e regbisë dhe futbollit, ku pavarësia ekziston prej më shumë se 140 vitesh...
image
Bakteriofagët shërojnë në Tibilisi
Pesëmijë dollarë. Është tarifa e praktikuar për të huajt në udhëtimet e shpresës drejt Tbilisit.  Mbulesa plagësh, që dhembin dhe lëndohen më tej për shkak ...
image
Argëtimi televiziv në mes të luftës
Në fund të korrikut 2014, Stéfane France, po shijonte ditët e fundit të pushimeve në vilën e tij verore, kur atë e morën në telefon ...
image
Një jetë kushtuar kombit dhe çështjes shqiptare
Qerim LITA Një ndër trashëgimtarët e familjes së mirënjohur shqiptare, Derralla, që historiografia shqiptare e ka lënë në haresë, gjithsesi se është Gajur bej Derralla. Dokumentet ...
image
Ngjitja evropiane e Polonisë
Polonia është krenare që ka një bashkëpatriot në Presidencën e Këshillit Evropian, dhjetë vjet pas hyrjes së saj në BE. Ish kryeministri Donald Tusk zëvendësoi ...
image
Zotërinjtë e naftës
Vendet përreth Gjirit Persik janë sënduku i arit të zi. Më shumë se një e treta e rezervave planetare të gazit dhe naftës ndodhen këti, ...
image
Steve Jobs, gjeniu i Apple i tradhtuar prej e-mailave
Është Luçiferi i Rrjetit, personazhi më i admiruar, lartësuar, nderuar në Sillicon Valley. Por edhe protagonist i një rënieje në ferr. Që nga vdekja e ...
image
MALI I ZI Në parajsën e rusëve
Marcin Żyła Zbritja me avion në Mal të Zi është një aventurë. Por edhe një leksion gjeografie. Avioni e nis zbritjen duke fluturuar mbi një pllajë ...
image
Një revistë gjermane studion shqiptarët e Turqisë
Studiuesi Stephan Lipsius është duke bërë një kërkim shkencor mbi origjinën e shqiptarëve që jetojnë sot në Turqi për revistën e njohur gjermane "Albanishche Hefte", e cila i përket një grupi miqësor Shqiptaro-Gjerman me qendër në Gjermani...
image
Luftë për pjesën që u takon II
Jeta ABAZI GASHI - Prishtinë,Podgoricë, Haraçinë dhe Londër Më herët, gjatë asaj dite, Pasoma pati drejtuar një ceremoni në të cilën një çift i ri pranoi ...
image
Veprimtaria e Esad Dokos në kujtimet e Fetija Sulejmanpashiqit
Menjëherë pas kapitullimit të Jugosllavisë, Esad Doko shkoi në Tiranë dhe me ndihmën e miqësisë së vjetër me italianët dhe Ferhat Dragës, u bë sekretar i organizatës shqiptaro-madhe në Strugë. Siç e keni të njohur, sekretari kishte autoritet të madh. Ai gëzonte një reputacion të madh në Strugë. Gjatë kohës së okupimit italian, shpesh herë shkonte në Tiranë, ku merrte instruksione prej përgjegjësve të vet ...
image
Luftë për pjesën që u takon I
Gratë në të gjithë Ballkanin ballafaqohen me beteja për ta mposhtur diskriminimin dhe për t'i ushtruar të drejtat e tyre ligjore për trashëgimi ...
image
Kush do ta udhëheqë xhihadin botëror?
Flamuri i zi i “Shtetit Islamik” (IS) prej kohësh nuk valëvitet më vetëm në Siri dhe Irak.Edhe grupet terroriste në vende të tjera ndjekin me ...
Next
Arkivi
first first Dhjetor, 2014 first first
Di Ma Me En Pr Sh
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
Arkivi sipas gazetareve
Tags
Ska tags per kete artikull