Hyrje | Speciale | Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Madhesia e germave: Decrease font Enlarge font
image

Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %

Dr. Mehtap BALEZA-DIKENA

Duke marrë parasysh se dhëmbi merr pjesë në procesin e të ushqyerit, të folurit dhe estetikes mund të thuhet lirshëm se si organ është i pazëvendësueshëm në organizmin e njeriut. Por njëkohësisht është edhe organi me i prekur patologjikisht, sidomos nga kariesi. Organizata Shëndetësore Botërore (ËHO), kariesin e dhëmbëve e llogarit si sëmundje më të përhapur ku mbi 90% e popullatës vuan nga prekja e saj.
Për një njohuri më të shëndoshë në lidhje me procesin karioz vlen të përmenden shtresat fiziologjike të dhëmbit, të cilat nga sipërfaqja e deri në thellësi janë; zmalti, cementi, dentina dhe pulpa e dhëmbit. Kariesi i dhëmbëve paraqet një proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tërësisë anatomike duke filluar nga zmalti në dentinë, dhe nëse nuk mjekohet arrin deri në pulpë, në këtë fazë dhimbjet janë të jashtëzakonshme dhe mjekimi bëhet i domosdoshëm. Që të vijë deri tek kariesi (prishja, dekalsifikimi) i dhëmbit nevojitet prania e faktorëve siç janë: dhëmbi, ushqimi, koha. Nga kjo duket qartë se ushqimi duhet te veprojë një kohë të caktuar mbi sipërfaqen e dhëmbit që të fillojë procesi karioz. Sipas një teorie të shkencëtarit Turan Xhengiz procesi karioz përveç që fillon me shpërbërjen e sipërfaqes së zmaltit në ndikim të acideve të prodhuara nga mikroorganizmat, e njëjta shpërbërje kimike ndodhë edhe nga aplikimi i energjive të larta ultrasonike dhe radiologjike, prandaj pacientët të cilët pranojnë radioterapi, në pjesën e kokës dhe qafës, pësojnë karies tek dhëmbet. Faktorët tjerë që ndikojnë në procesin karioz janë gjenetik, këta janë ; mineralizimi jo i mjaftueshëm i dhëmbëve dhe përbërja e pështymës. Dieta me përmbajtje të lartë të sheqerit dhe ushqimeve që kanë veti ngjitëse janë po ashtu arsye shumë të forta për karies. Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %. Sipërfaqet e dhëmbëve nuk preken njëlloj nga kariesi, ai takohet rrallë në pjesët e lëmuara, që pastrohen me lehtësi, të ashtuquajtura "zona imune" (tuberkulat e dhëmbëve), pjesët e fryra dhe i gjithë zona "e mesme" ekuatoriale e dhëmbëve).Zakonisht proceset karioze ndodhin në thellimet natyrale të sipërfaqeve përtypëse dhe në sipërfaqet e takimit në mes të dhëmbëve, ku mbetet shpesh ushqimi dhe është i vështirë pastrimi natyral dhe artificial i tyre.

KARIESI NË ZMALT
Procesi karioz fillon në zmalt, humbet shkëlqimi sipërfaqësor i dhëmbit dhe kjo pjesë në fillim merr një ngjyrë të bardhë si shkumësi (white spot). Në këtë fazë në zonën (interdentale) mes dhëmbëve kariesi është i thelluar 0.5-1mm dhe i gjerë 2mm (në drejtimin gjuhë-faqe). Ngjyra e defektit gjithnjë e më shumë ndryshon nga e verdha në kafe, varësisht nga thellësia. Në sipërfaqet mes dhëmbëve kariesi identifikohet pak më vështirë në krahasim me pjesët tjera të dhëmbit. Dyshim për praninë e kariesit mund te ngjallin ankesat e pacientit për retenimin e shpeshtë të ushqimit në zonën mes dhëmbëve dhe gjakosja e mishit ne prekjet më të lehta te brushës, po ashtu nxjerrja me vështirësi fijen dentare nga pjesa interdentale gjatë pastrimit të dhëmbëve dhe ankesat e të sëmurit për ndjeshmërinë e dhëmbit ndaj ëmbëlsirave. Në raste të paqarta duhet bërë radiografi (bite-ëing). Në fazat fillestare prekja vërehet më vështirë, kurse më vonë shfaqet ngjyrosja e bardhë ose kafe e zmaltit.
Procesi karioz në sipërfaqet përtypëse të dhëmbit dhe atë në fisura nuk e prek zmaltin në sipërfaqe të gjerë, por duke gjetur këtu shtresë të hollë zmalti, vertikalisht përhapet dhe me shpejtësi kalon në dentinë. Në fazën e zmaltit tek të rinjtë ngjyra kafe tregon kariesin, kurse tek të moshuarit ngjyrim i fisurave tregon një proces të stagnuar ose remineralizuar.

KARIESI NË DENTINË
Dentina në krahasim me zmaltin është më pak e kalcifikuar, përbën kanale në të cilën mendohet se lëviz limfa e dentinës, që ka prejardhjen nga pulpa (nervi). Përkundër zmaltit dentina është më elastike dhe reziston në deformimet e vogla, por kariesi përhapet me shpejtësi shumë më të madhe. Prandaj gjatë përpunimit me frezë në dentinë zbulohet kavitet karioz më i madh se në zmalt, ose gjatë ngrënies së ushqimit papritmas thyhet pjesa e dhëmbit (zmaltit) që ka humbur mbështetjen në dentinë. Në këtë fazë ushqimi i kripur, i thartë dhe i ëmbël shkaktojnë dhimbje e cila largohet posa të pushojë së vepruari agjenti ngacmues.
Në raste të këtilla vizitohet dentisti dhe indet e forta të dëmtuara zëvendësohen nga materiale mbushëse për ruajtjen e vitalitetit të pulpës dhe për ripërtrirjen e funksionit normal të dhëmbit. Në të kundërtën, infektohet edhe pulpa e dhëmbit e cila duhet të përfundojë me nxjerrjen e palcës. Avitaliteti dukshëm redukton jetëgjatësinë e dhëmbit, rrit rrezikun e thyerjes së dhëmbit, dhe shpesh shkakton dekolorimin e saj.
Neglizhenca e kontrolleve të rregullta tek dentisti dhe mostrajtimi i dhëmbëve në fazat fillestare na çon deri në humbjen e tyre, mbrojtja nga sëmundja e kariesit nuk është asgjë tjetër veç vetëdijes së shëndoshë personale.

(KOHA)

Vlerëso tekstin
3.25

Subscribe to comments feed Komente (0 publikuar):

gjthsej: | Tregohen:

Publikoni komentin tuaj comment

Ju lutem shënoni kodin që shikoni në imazh:

  • email Email shokëve
  • print Printo
  • Plain text Vetem tekst
Tjera ngaSpeciale
Previous
image
PËRKTHYESIT - Dëshmitarë të përsosur të historisë
Pak përkthyes kanë qenë dëshmitarë të momenteve të mrekullueshëm sa Hugh Lunghi, një përkthyes britanik rusishtfolës me banim në Moskë, gjatë dhe pas Luftës së ...
image
Ngrohja globale po rrit numrin e femrave
Disa lloje kafshësh, si për shembull zvarranikët, ndikohen shumë nga temperaturat e jashtme kur bëhet fjalë për riprodhimin: ata mund ta zgjedhin gjininë e pasardhësve ...
image
HALIL LATIFI, atdhetar dhe veprimtar i shquar shqiptar
Mbështetur nga të dhënat e zbuluara kohë të fundit, mund të konstatojmë se Halil Shefqet Latifi, ishte ndër figurat e rralla shqiptare nga Shkupi me rrethinë, i cili gjatë viteve tetëdhjeta të shekullit të kaluar iu kundërvu planeve dhe programeve antishqiptare të pushtetit të atëhershëm komunist maqedonas. Më vonë, përkatësisht në fillim të vitit 1990, ai mori pjesë aktive në themelimin e partisë së parë shqiptare nga këto vise pas rënies komunizmit, që mori emrin Partia për Prosperitet Demokratik...
image
A mundet Gjermania ta pajtojë Ballkanin Perëndimor?
Në prill të 2013, Serbia dhe Kosova nënshkruan një marrëveshje që mundësoi një afrim midis dy palëve, përfshi një mirëkuptim se ata nuk do ta ...
image
Agimi i Artë, shumë më i frikshëm nga sa e kishim imagjinuar
Neonazistët grekë të Agimit të Artë kanë qenë shumë më të frikshëm, nga sa e kishte imagjinuar shumëkush. Kështu e titullon raportin e tij Yiannis ...
image
Atje ku autizmi të mbyll në qeli
Nëntëvjeçarja Xheni qëndron dhe lëviz para-mbrapa, duke u mbështetur në shufrat prej druri të kafazit të saj.Kur dera nuk është e mbyllur, ajo kërcen në ...
image
Gjermania e shqetësuar me ndikimin rus në Serbi
Një intervistë e Vladimir Putinit për televizionin ARD ka shkaktuar reagime të shumta në Gjermani. Kancelarja Merkel paralajmëron për shtimin e influencës ruse në disa vende – ndër to edhe në Serbi ...
image
Lideri i ISID-it një enigmë për shumicën e shërbimeve informative
Ebu Bekr al-Bagdadi, në fund të viteve 80-të të shekullit të kaluar, ishte trajnuar në kampet e Afganistanit.Ish-kreu i agjencisë së zbulimit ushtarak të Pakistanit, ...
image
Si na shohin turqit?
Çfarë mendojnë njerëzit buzë Bosforit për Presidentin Obama, paraardhësin e tij në zyrën ovale, administratat demokrate e republikane dhe çfarë kërkojnë ata nga SHBA? Një reportere e New York Times përcjell nga Stambolli mendimet e tyre të lira...
image
Mbylli çështjen e komunizmit. Por rihapi atë të Gjermanisë
Më të paqarta janë pasojat pan-europiane të rënies së Murit. Bashkimi, që ndodhi më pak se një vit më vonë, ngriti sërish “çështjen gjermane” në historinë e Europës: A do ta dominonte kontinentin një Gjermani e bashkuar? Në atë kohë, Britania dhe Franca druheshin se kështu do të ndodhte. Sot, në vitin e pestë të krizës së Euros, shumë prej vendeve në jug të eurozonës që i janë nënshtruar masave të kursimit, mendojnë se tashmë ka ndodhur...
image
ROTHSCHILD / Nga getot e Frankfurtit, në majat e financës
Nga banka e shkëmbimit të valutave në Frankfurt, në fundin e Shtatëqindës, Rothschildët nisën fluturimin drejt Europës. Financuan industritë që po lindnin si dhe qeveritë ...
image
Lufta shqiptare për një princ mysliman për shqiptarët!
Qerim LITA (vijon nga numri i kaluar)Në një letër, që Arif Hiqmeti ia dërgon Qirkoviqit, veç tjerash ankohet për mosdërgimin e mjeteve financiare, të premtuara nga ...
image
Kur Shkupi numëronte vetëm shqiptarë
Në një shkrim me titull “Tre ditë në Shkup”, botuar më 8 shkurt 1913 në gazetën e atëhershme opozitare serbe “Radniçke Novine”, veç tjerash, përshkruhet përbërja etnike në qytetin e Shkupit, ku në të shprehimisht thuhej: “Në Shkup, për shembull, ka rreth 58.000 banorë. Nga ky numër vetëm 3.000 janë serbë, shumica e tyre kolonistë. Mirëpo, në anën tjetër ka mbi 30.000 shqiptarë e turq”...
image
Gratë pa fytyrë në Pakistan
Sallonet e bukurisë janë një vend që nuk të takon shpesh t’i lidhësh me viktimat e sulmeve me acid. Por, për më shumë se një ...
image
Renegatët e Gjysmëhënës
Nëse turqit u transformuan në njerëz të deteve dhe flotat e tyre dominuan për shekuj të tërë Mesdheun, një pjesë e madhe e meritës i takon aventurierëve me prejardhje të ndryshme që "tradhtuan" fenë katolike për të përqafuar Islamin. Një veçanti interesante e këtij realiteti mbresëlënës ...
Next
Arkivi
first first Nentor, 2014 first first
Di Ma Me En Pr Sh
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30
Arkivi sipas gazetareve
Tags
Ska tags per kete artikull