Hyrje | Speciale | Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Madhesia e germave: Decrease font Enlarge font
image

Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %

Dr. Mehtap BALEZA-DIKENA

Duke marrë parasysh se dhëmbi merr pjesë në procesin e të ushqyerit, të folurit dhe estetikes mund të thuhet lirshëm se si organ është i pazëvendësueshëm në organizmin e njeriut. Por njëkohësisht është edhe organi me i prekur patologjikisht, sidomos nga kariesi. Organizata Shëndetësore Botërore (ËHO), kariesin e dhëmbëve e llogarit si sëmundje më të përhapur ku mbi 90% e popullatës vuan nga prekja e saj.
Për një njohuri më të shëndoshë në lidhje me procesin karioz vlen të përmenden shtresat fiziologjike të dhëmbit, të cilat nga sipërfaqja e deri në thellësi janë; zmalti, cementi, dentina dhe pulpa e dhëmbit. Kariesi i dhëmbëve paraqet një proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tërësisë anatomike duke filluar nga zmalti në dentinë, dhe nëse nuk mjekohet arrin deri në pulpë, në këtë fazë dhimbjet janë të jashtëzakonshme dhe mjekimi bëhet i domosdoshëm. Që të vijë deri tek kariesi (prishja, dekalsifikimi) i dhëmbit nevojitet prania e faktorëve siç janë: dhëmbi, ushqimi, koha. Nga kjo duket qartë se ushqimi duhet te veprojë një kohë të caktuar mbi sipërfaqen e dhëmbit që të fillojë procesi karioz. Sipas një teorie të shkencëtarit Turan Xhengiz procesi karioz përveç që fillon me shpërbërjen e sipërfaqes së zmaltit në ndikim të acideve të prodhuara nga mikroorganizmat, e njëjta shpërbërje kimike ndodhë edhe nga aplikimi i energjive të larta ultrasonike dhe radiologjike, prandaj pacientët të cilët pranojnë radioterapi, në pjesën e kokës dhe qafës, pësojnë karies tek dhëmbet. Faktorët tjerë që ndikojnë në procesin karioz janë gjenetik, këta janë ; mineralizimi jo i mjaftueshëm i dhëmbëve dhe përbërja e pështymës. Dieta me përmbajtje të lartë të sheqerit dhe ushqimeve që kanë veti ngjitëse janë po ashtu arsye shumë të forta për karies. Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %. Sipërfaqet e dhëmbëve nuk preken njëlloj nga kariesi, ai takohet rrallë në pjesët e lëmuara, që pastrohen me lehtësi, të ashtuquajtura "zona imune" (tuberkulat e dhëmbëve), pjesët e fryra dhe i gjithë zona "e mesme" ekuatoriale e dhëmbëve).Zakonisht proceset karioze ndodhin në thellimet natyrale të sipërfaqeve përtypëse dhe në sipërfaqet e takimit në mes të dhëmbëve, ku mbetet shpesh ushqimi dhe është i vështirë pastrimi natyral dhe artificial i tyre.

KARIESI NË ZMALT
Procesi karioz fillon në zmalt, humbet shkëlqimi sipërfaqësor i dhëmbit dhe kjo pjesë në fillim merr një ngjyrë të bardhë si shkumësi (white spot). Në këtë fazë në zonën (interdentale) mes dhëmbëve kariesi është i thelluar 0.5-1mm dhe i gjerë 2mm (në drejtimin gjuhë-faqe). Ngjyra e defektit gjithnjë e më shumë ndryshon nga e verdha në kafe, varësisht nga thellësia. Në sipërfaqet mes dhëmbëve kariesi identifikohet pak më vështirë në krahasim me pjesët tjera të dhëmbit. Dyshim për praninë e kariesit mund te ngjallin ankesat e pacientit për retenimin e shpeshtë të ushqimit në zonën mes dhëmbëve dhe gjakosja e mishit ne prekjet më të lehta te brushës, po ashtu nxjerrja me vështirësi fijen dentare nga pjesa interdentale gjatë pastrimit të dhëmbëve dhe ankesat e të sëmurit për ndjeshmërinë e dhëmbit ndaj ëmbëlsirave. Në raste të paqarta duhet bërë radiografi (bite-ëing). Në fazat fillestare prekja vërehet më vështirë, kurse më vonë shfaqet ngjyrosja e bardhë ose kafe e zmaltit.
Procesi karioz në sipërfaqet përtypëse të dhëmbit dhe atë në fisura nuk e prek zmaltin në sipërfaqe të gjerë, por duke gjetur këtu shtresë të hollë zmalti, vertikalisht përhapet dhe me shpejtësi kalon në dentinë. Në fazën e zmaltit tek të rinjtë ngjyra kafe tregon kariesin, kurse tek të moshuarit ngjyrim i fisurave tregon një proces të stagnuar ose remineralizuar.

KARIESI NË DENTINË
Dentina në krahasim me zmaltin është më pak e kalcifikuar, përbën kanale në të cilën mendohet se lëviz limfa e dentinës, që ka prejardhjen nga pulpa (nervi). Përkundër zmaltit dentina është më elastike dhe reziston në deformimet e vogla, por kariesi përhapet me shpejtësi shumë më të madhe. Prandaj gjatë përpunimit me frezë në dentinë zbulohet kavitet karioz më i madh se në zmalt, ose gjatë ngrënies së ushqimit papritmas thyhet pjesa e dhëmbit (zmaltit) që ka humbur mbështetjen në dentinë. Në këtë fazë ushqimi i kripur, i thartë dhe i ëmbël shkaktojnë dhimbje e cila largohet posa të pushojë së vepruari agjenti ngacmues.
Në raste të këtilla vizitohet dentisti dhe indet e forta të dëmtuara zëvendësohen nga materiale mbushëse për ruajtjen e vitalitetit të pulpës dhe për ripërtrirjen e funksionit normal të dhëmbit. Në të kundërtën, infektohet edhe pulpa e dhëmbit e cila duhet të përfundojë me nxjerrjen e palcës. Avitaliteti dukshëm redukton jetëgjatësinë e dhëmbit, rrit rrezikun e thyerjes së dhëmbit, dhe shpesh shkakton dekolorimin e saj.
Neglizhenca e kontrolleve të rregullta tek dentisti dhe mostrajtimi i dhëmbëve në fazat fillestare na çon deri në humbjen e tyre, mbrojtja nga sëmundja e kariesit nuk është asgjë tjetër veç vetëdijes së shëndoshë personale.

(KOHA)

Vlerëso tekstin
3.25

Subscribe to comments feed Komente (0 publikuar):

gjthsej: | Tregohen:

Publikoni komentin tuaj comment

Ju lutem shënoni kodin që shikoni në imazh:

  • email Email shokëve
  • print Printo
  • Plain text Vetem tekst
Tjera ngaSpeciale
Previous
image
New York Times: Ja si funksionon ISIS
Grupi i xhihadistëve të ISIS ka një strukturë të veçantë të organizimit. Mënyra se si ata financohen dhe për armët që përdorin, prestigjozia New York ...
image
Klima dhe lajmërimi i fundit
Viti 2013 ka qenë më i keqi për ndotjen atmosferike në tre dekadat e fundit. Lëshimet globale të anhidridit të karbonit dhe gazeve të tjerë ...
image
Demonstratat e vitit 1968 në Kosovë dhe qëndrimi i Kërste Cërvenkovskit ndaj problemit shqiptar në RS të Maqedonisë (II)
(Vijon nga artikulli i kaluar)    Në çfarë pozite jemi rreth flamurit? maqedonasit thonë: “Unë nuk jam kundër flamurit, por përse e keqpërdorin”? Shqiptarët thonë: ...
image
Demonstratat e vitit 1968 në Kosovë dhe qëndrimi i Kërste Cërvenkovskit ndaj problemit shqiptar në RS të Maqedonisë
Fjalimi i kryetarit të KQ të LKM-së, Kërste Cërvenkovski, mund të merret edhe si qëndrim i Shkupit zyrtar, ndaj çështjes së pazgjidhur shqiptare në federatën e atëhershme jugosllave, ku për shumë çka ishte në kundërshtim me kërkesat reale të shqiptarëve. Se çfarë në të vërtetë tha Cërvenkovski, të njëjtin e paraqesim në disa pjesë në gazetën KOHA...
image
Të udhëheqësh nga brenda
Thomas L. FRIEDMAN Unë nuk e di se çfarë veprimi do të jetë i nevojshëm për të sprapsur edhe Shtetin Islamik të Irakut dhe Sirisë, edhe ...
image
Historia që fshihet pas syve më të famshëm në botë
Cathy NEWMAN Ajo e kujton atë çast. Fotografi i shkrepi një foto. Ajo nuk ishte fotografuar kurrë më parë. Ajo sjell në mendje zemërimin. Burri ishte ...
image
Shqiptari nga Amerika, zëvendësambasador i SHBA-ve në Mal të Zi!
Bix Aliu, është i pari dhe i vetmi shqiptar deri tani – që emërohet në detyrën më të lart në diplomacinë e Shteteve të Bashkuara. ...
image
Kush fshihet pas maskës së vrasësit?
Shërbimet e fshehta britanike po kërkojnë me ngulm vrasësin e gazetarit britanik, James Foley(Xhejms Folej). Në videon e ekzekutimit, të cilën grupimi terrorist e shpërndau ...
image
E kaluara e Titos shqetëson Serbinë
Të fshehtat e këtyre kujtimeve janë pesë: gjithçka që ka qenë e panjohur për Titon, arsyeja e rrëzimit të Aleksandar Rankoviqit, ku janë eshtrat e Drazha Mihajloviqit, kush e çka punoi gjatë kohës së okupacionit si dhe rrëfime nga jeta e kundërshtarëve politikë të kohës së saj...
image
Ëndrra e Tedit – 100 vjet nga Kanali i Panamasë
Francezët dështuan në ndërtimin e kanalit, por Presidenti amerikan Roosevelt bëri të mundur të lëviznin malet, luftoi malarien dhe mushkonjat – dhe madje ndezi një revolucion të vërtetë, duke themeluar një shtet të ri – për t’i dhënë udhë projektit të tij që përfundoi në gusht 1914...
image
Shtetin Islamik e krijoi Amerika?
“Teori të tilla të shumta, vijnë për shkak se Uashingtoni ka treguar një prirje për ndryshimin e regjimit. Mbështetja për grupet kryengritëse nuk është një praktikë e re dhe kohët e fundit nuk ka qenë as efektive”, thotë Octavius Pinkard, një specialist në analizat e politikave të jashtme me qendër në Bruksel...
image
Rikthimi në BS, autogol për Rusinë
Ashtu si në kohën e Bashkimit Sovjetik, rusët kërcënojnë se nuk do të importojnë produkte perëndimore. Kremlini do të ndëshkojë BE. Ata që do ta vuajnë më shumë janë konsumatorët mendon Bernd Johann...
image
Evropa do t’i bjerë Rusisë në gjunjë
Në konfliktin në Ukrainë, Putini po shfaqet si shpëtimtari i madh i popullit të vet, dhe sanksionet po mobilizojnë edhe më fort forcat antiperëndimore. Mirëpo, në terma afatgjatë, ato mund të sjellin probleme ...
image
“Turqia e re”, çelësi i suksesit të Erdoganit
Pak ditë para zgjedhjeve presidenciale, të gjithë janë të sigurt se rrethi i parë i së dielës do të mjaftojë për ta vendosur atë për pesë vjet në krye të shtetit. Me gjithë uzurën prej dymbëdhjetë vjetësh në pushtet, skandalet dhe kritikat për rrëshqitjen e tij autoritare dhe islamiste, shefi i Qeverisë islamo-konservatore mbetet bindshëm politikani më i popullarizuar i Turqisë dhe duket se nuk ka gjë që do ta ndalë në përjetësimin e sundimit të tij pa ndërprerje në krye të vendit...
Next
Arkivi
first first Shtator, 2014 first first
Di Ma Me En Pr Sh
1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30
Arkivi sipas gazetareve
Tags
Ska tags per kete artikull