Hyrje | Speciale | Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Madhesia e germave: Decrease font Enlarge font
image

Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %

Dr. Mehtap BALEZA-DIKENA

Duke marrë parasysh se dhëmbi merr pjesë në procesin e të ushqyerit, të folurit dhe estetikes mund të thuhet lirshëm se si organ është i pazëvendësueshëm në organizmin e njeriut. Por njëkohësisht është edhe organi me i prekur patologjikisht, sidomos nga kariesi. Organizata Shëndetësore Botërore (ËHO), kariesin e dhëmbëve e llogarit si sëmundje më të përhapur ku mbi 90% e popullatës vuan nga prekja e saj.
Për një njohuri më të shëndoshë në lidhje me procesin karioz vlen të përmenden shtresat fiziologjike të dhëmbit, të cilat nga sipërfaqja e deri në thellësi janë; zmalti, cementi, dentina dhe pulpa e dhëmbit. Kariesi i dhëmbëve paraqet një proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tërësisë anatomike duke filluar nga zmalti në dentinë, dhe nëse nuk mjekohet arrin deri në pulpë, në këtë fazë dhimbjet janë të jashtëzakonshme dhe mjekimi bëhet i domosdoshëm. Që të vijë deri tek kariesi (prishja, dekalsifikimi) i dhëmbit nevojitet prania e faktorëve siç janë: dhëmbi, ushqimi, koha. Nga kjo duket qartë se ushqimi duhet te veprojë një kohë të caktuar mbi sipërfaqen e dhëmbit që të fillojë procesi karioz. Sipas një teorie të shkencëtarit Turan Xhengiz procesi karioz përveç që fillon me shpërbërjen e sipërfaqes së zmaltit në ndikim të acideve të prodhuara nga mikroorganizmat, e njëjta shpërbërje kimike ndodhë edhe nga aplikimi i energjive të larta ultrasonike dhe radiologjike, prandaj pacientët të cilët pranojnë radioterapi, në pjesën e kokës dhe qafës, pësojnë karies tek dhëmbet. Faktorët tjerë që ndikojnë në procesin karioz janë gjenetik, këta janë ; mineralizimi jo i mjaftueshëm i dhëmbëve dhe përbërja e pështymës. Dieta me përmbajtje të lartë të sheqerit dhe ushqimeve që kanë veti ngjitëse janë po ashtu arsye shumë të forta për karies. Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %. Sipërfaqet e dhëmbëve nuk preken njëlloj nga kariesi, ai takohet rrallë në pjesët e lëmuara, që pastrohen me lehtësi, të ashtuquajtura "zona imune" (tuberkulat e dhëmbëve), pjesët e fryra dhe i gjithë zona "e mesme" ekuatoriale e dhëmbëve).Zakonisht proceset karioze ndodhin në thellimet natyrale të sipërfaqeve përtypëse dhe në sipërfaqet e takimit në mes të dhëmbëve, ku mbetet shpesh ushqimi dhe është i vështirë pastrimi natyral dhe artificial i tyre.

KARIESI NË ZMALT
Procesi karioz fillon në zmalt, humbet shkëlqimi sipërfaqësor i dhëmbit dhe kjo pjesë në fillim merr një ngjyrë të bardhë si shkumësi (white spot). Në këtë fazë në zonën (interdentale) mes dhëmbëve kariesi është i thelluar 0.5-1mm dhe i gjerë 2mm (në drejtimin gjuhë-faqe). Ngjyra e defektit gjithnjë e më shumë ndryshon nga e verdha në kafe, varësisht nga thellësia. Në sipërfaqet mes dhëmbëve kariesi identifikohet pak më vështirë në krahasim me pjesët tjera të dhëmbit. Dyshim për praninë e kariesit mund te ngjallin ankesat e pacientit për retenimin e shpeshtë të ushqimit në zonën mes dhëmbëve dhe gjakosja e mishit ne prekjet më të lehta te brushës, po ashtu nxjerrja me vështirësi fijen dentare nga pjesa interdentale gjatë pastrimit të dhëmbëve dhe ankesat e të sëmurit për ndjeshmërinë e dhëmbit ndaj ëmbëlsirave. Në raste të paqarta duhet bërë radiografi (bite-ëing). Në fazat fillestare prekja vërehet më vështirë, kurse më vonë shfaqet ngjyrosja e bardhë ose kafe e zmaltit.
Procesi karioz në sipërfaqet përtypëse të dhëmbit dhe atë në fisura nuk e prek zmaltin në sipërfaqe të gjerë, por duke gjetur këtu shtresë të hollë zmalti, vertikalisht përhapet dhe me shpejtësi kalon në dentinë. Në fazën e zmaltit tek të rinjtë ngjyra kafe tregon kariesin, kurse tek të moshuarit ngjyrim i fisurave tregon një proces të stagnuar ose remineralizuar.

KARIESI NË DENTINË
Dentina në krahasim me zmaltin është më pak e kalcifikuar, përbën kanale në të cilën mendohet se lëviz limfa e dentinës, që ka prejardhjen nga pulpa (nervi). Përkundër zmaltit dentina është më elastike dhe reziston në deformimet e vogla, por kariesi përhapet me shpejtësi shumë më të madhe. Prandaj gjatë përpunimit me frezë në dentinë zbulohet kavitet karioz më i madh se në zmalt, ose gjatë ngrënies së ushqimit papritmas thyhet pjesa e dhëmbit (zmaltit) që ka humbur mbështetjen në dentinë. Në këtë fazë ushqimi i kripur, i thartë dhe i ëmbël shkaktojnë dhimbje e cila largohet posa të pushojë së vepruari agjenti ngacmues.
Në raste të këtilla vizitohet dentisti dhe indet e forta të dëmtuara zëvendësohen nga materiale mbushëse për ruajtjen e vitalitetit të pulpës dhe për ripërtrirjen e funksionit normal të dhëmbit. Në të kundërtën, infektohet edhe pulpa e dhëmbit e cila duhet të përfundojë me nxjerrjen e palcës. Avitaliteti dukshëm redukton jetëgjatësinë e dhëmbit, rrit rrezikun e thyerjes së dhëmbit, dhe shpesh shkakton dekolorimin e saj.
Neglizhenca e kontrolleve të rregullta tek dentisti dhe mostrajtimi i dhëmbëve në fazat fillestare na çon deri në humbjen e tyre, mbrojtja nga sëmundja e kariesit nuk është asgjë tjetër veç vetëdijes së shëndoshë personale.

(KOHA)

Vlerëso tekstin
3.25

Subscribe to comments feed Komente (0 publikuar):

gjthsej: | Tregohen:

Publikoni komentin tuaj comment

Ju lutem shënoni kodin që shikoni në imazh:

  • email Email shokëve
  • print Printo
  • Plain text Vetem tekst
Tjera ngaSpeciale
Previous
image
Pa Merkelin, nuk do shkoja në Beograd
Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama në një intervistë dhënë në prestigjiozen gjermane, "Frankfurter Allgemeine Zeitung" , tha se po të mos i kishte mbledh Angela Merkel liderët e Ballkanit në Samitin e Berlinit, nuk do të shkonte në vizitën e paraparë në Beograd. “Lejomëni t'ju them se nëse ka një arsye për mua që të them me zë të lartë se jam krenar që jam shqiptar, është fakti që bëri edhe vetë Papa Françeskun të zgjedhë Shqipërinë për vizitën e tij të parë në Evropë: vëllazëria fetare siç e quajti vetë Papa i Romës harmoninë fetare mes nesh dhe vëllazëria etnike siç e kanë përjetuar gjithnjë grekët që jetojnë me ne!”...
image
Në frontin e luftës kibernetike
Kur Estonia vendosi të çlirohet nga simboli i përkatësisë së saj të dikurshme në BRSS kishin kaluar tashmë 16 vite nga fitimi i pavarësisë, por ...
image
Disfata e Obamës
Barack Obama kalon vetveten: vazhdon të injorojë Von Clausewitz dhe hidhet në luftën e tij të dytë, pas asaj të Libisë, pa kurrfarë vizioni politik. ...
image
Ushtaraku francez:Unë e ndava Mitrovicën
Komandanti i forcave speciale franceze Zhak Hogar ka pranuar se ishin trupat franceze ato që e ndanë Mitrovicën në vitin 1999. Detyra jonë ishte të ...
image
Çfarë ndodhi me personin e vetëm që u kurua nga HIV-i?
Deri më sot, vetëm një person mendohet se është kuruar nga HIV-i, dhe ai është "pacienti berlinez" Timothi Rej Braun (Timothy Ray Brown). Por askush ...
image
Padronët e botës
Dinë gjithçka për ty. Çfarë të pëlqen, atë që shkruan dhe mendon, madje edhe ndjesitë e tua. Çfarë blen, ku shkon çdo ditë dhe në ...
image
Drama qendrore e Evropës
Udhëheqësit e Evropës do të mblidhen në Milano për Samitin e tyre të radhës mbi papunësinë dhe rritjen ekonomike. Pritshmëritë janë të ulëta. Takimi është ...
image
Gorbaçov: Po nisim një luftë të re të Ftohtë! SHBA janë një epidemi!
Ai vlerësohet si një prej “baballarëve të ribashkimit gjerman” dhe deri më tani i njohur për qëndrimet e tij pro-perëndimore. Mirëpo duket se Mihail Gorbaçov ...
image
Çështja shqiptare sipas një burimi diplomatik italian (VI)
Qerim LITANë vitin 1949, me ndërmjetësimin e diplomacisë Anglo-Amerikane, në Paris u themelua Komiteti “Shqipëria e Lirë”, që për synim pati rrënimin e regjimit stalinist ...
image
MARIAM al-MANSURI Arma magjike kundër ISIS-it
Pasi Arabia Saudite dërgoi një princ në luftë kundër Shtetit Islamik në Siri e Irak, Emiratet e Bashkuara Arabe janë vendi i parë që po e ndjek shembullin e tyre: madje po e tejkalojnë atë. Duke angazhuar majoren Mariam al-Mansuri si pilote në atë mision, vendi modern islamik, thyen kësisoj disa rekorde njëherësh...
image
Çështja shqiptare sipas një burimi diplomatik italian (1)
Në vitin 1949, me ndërmjetësimin e diplomacisë Anglo-Amerikane, në Paris u themelua Komiteti “Shqipëria e Lirë”, që për synim pati rrënimin e regjimit stalinist dhe rikthimin e demokracisë në Shqipëri. Në kuadër të komitetit u përfshinë të gjitha organizatat antikomuniste shqiptare (Balli Kombëtar, Lëvizja e Legalitetit, Partia Katundare), përveç organizatës “Blloku Indipedent”, e cila në atë kohë udhëhiqej nga një pjesë e intelektualëve shqiptar, të cilët gjatë Luftës së Dytë Botërore kishin bartë poste të larta shtetërore. Me një konstatim të tillë, nuk do të pajtohet qeveria italiane, e cila tërë këtë e konsideronte si “arbitrare”, përkatësisht “vetëzgjedhëse”, sepse, sipas saj, përbërja e atij komiteti nuk shprehte vullnetin e shumicës, për çka ajo fajësonte politikën siç e quante “manovruese” angleze”, e cila për dallim nga ajo amerikane në atë kohë kishte “njohuri më të thelluara” ndaj çështjes shqiptare. Për të parë, se çfarë në të vërtetë dallohej në atë kohë politika italiane ndaj asaj angleze, e pash të arsyeshme që përmes gazetës “KOHA” ta botoj një dokument me titull “Çështja Shqiptare, Sot” i hartuar në vitin 1954 nga Ministria e Punëve të Jashtme të Italisë. Në të, siç do të shohim, përshkruhet situata e brendshme në Shqipëri pas vendosjes së regjimit komunist, roli i partisë dhe i rusëve, mospajtimet dhe përçarja e skajshme të organizatave politike shqiptare në mërgim, politika anglo-amerikane ndaj çështjes shqiptare, sjellja e shteteve fqinje ndaj Shqipërisë, me theks të veçantë të Federatës jugosllave, politika italiane ndaj çështjes shqiptare etj. Dokumenti, i cili është përkthyer nga gjuha italiane, botohet për herë të parë...
image
Një mesazh paqeje dhe bashkimi, në kulmin e luftës
Nga Edi Rama THE HUFFINGTON POST Vizita e Papa Franceskut në Shqipëri këtë jave, ishte një moment kulmor në historinë e vendit tim. Por më shumë se ...
Next
Arkivi
first first Tetor, 2014 first first
Di Ma Me En Pr Sh
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
Arkivi sipas gazetareve
Tags
Ska tags per kete artikull