Fillimi | Speciale | Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Madhësia: Decrease font Enlarge font
image

Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %

Dr. Mehtap BALEZA-DIKENA

Duke marrë parasysh se dhëmbi merr pjesë në procesin e të ushqyerit, të folurit dhe estetikes mund të thuhet lirshëm se si organ është i pazëvendësueshëm në organizmin e njeriut. Por njëkohësisht është edhe organi me i prekur patologjikisht, sidomos nga kariesi. Organizata Shëndetësore Botërore (ËHO), kariesin e dhëmbëve e llogarit si sëmundje më të përhapur ku mbi 90% e popullatës vuan nga prekja e saj.
Për një njohuri më të shëndoshë në lidhje me procesin karioz vlen të përmenden shtresat fiziologjike të dhëmbit, të cilat nga sipërfaqja e deri në thellësi janë; zmalti, cementi, dentina dhe pulpa e dhëmbit. Kariesi i dhëmbëve paraqet një proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tërësisë anatomike duke filluar nga zmalti në dentinë, dhe nëse nuk mjekohet arrin deri në pulpë, në këtë fazë dhimbjet janë të jashtëzakonshme dhe mjekimi bëhet i domosdoshëm. Që të vijë deri tek kariesi (prishja, dekalsifikimi) i dhëmbit nevojitet prania e faktorëve siç janë: dhëmbi, ushqimi, koha. Nga kjo duket qartë se ushqimi duhet te veprojë një kohë të caktuar mbi sipërfaqen e dhëmbit që të fillojë procesi karioz. Sipas një teorie të shkencëtarit Turan Xhengiz procesi karioz përveç që fillon me shpërbërjen e sipërfaqes së zmaltit në ndikim të acideve të prodhuara nga mikroorganizmat, e njëjta shpërbërje kimike ndodhë edhe nga aplikimi i energjive të larta ultrasonike dhe radiologjike, prandaj pacientët të cilët pranojnë radioterapi, në pjesën e kokës dhe qafës, pësojnë karies tek dhëmbet. Faktorët tjerë që ndikojnë në procesin karioz janë gjenetik, këta janë ; mineralizimi jo i mjaftueshëm i dhëmbëve dhe përbërja e pështymës. Dieta me përmbajtje të lartë të sheqerit dhe ushqimeve që kanë veti ngjitëse janë po ashtu arsye shumë të forta për karies. Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %. Sipërfaqet e dhëmbëve nuk preken njëlloj nga kariesi, ai takohet rrallë në pjesët e lëmuara, që pastrohen me lehtësi, të ashtuquajtura "zona imune" (tuberkulat e dhëmbëve), pjesët e fryra dhe i gjithë zona "e mesme" ekuatoriale e dhëmbëve).Zakonisht proceset karioze ndodhin në thellimet natyrale të sipërfaqeve përtypëse dhe në sipërfaqet e takimit në mes të dhëmbëve, ku mbetet shpesh ushqimi dhe është i vështirë pastrimi natyral dhe artificial i tyre.

KARIESI NË ZMALT
Procesi karioz fillon në zmalt, humbet shkëlqimi sipërfaqësor i dhëmbit dhe kjo pjesë në fillim merr një ngjyrë të bardhë si shkumësi (white spot). Në këtë fazë në zonën (interdentale) mes dhëmbëve kariesi është i thelluar 0.5-1mm dhe i gjerë 2mm (në drejtimin gjuhë-faqe). Ngjyra e defektit gjithnjë e më shumë ndryshon nga e verdha në kafe, varësisht nga thellësia. Në sipërfaqet mes dhëmbëve kariesi identifikohet pak më vështirë në krahasim me pjesët tjera të dhëmbit. Dyshim për praninë e kariesit mund te ngjallin ankesat e pacientit për retenimin e shpeshtë të ushqimit në zonën mes dhëmbëve dhe gjakosja e mishit ne prekjet më të lehta te brushës, po ashtu nxjerrja me vështirësi fijen dentare nga pjesa interdentale gjatë pastrimit të dhëmbëve dhe ankesat e të sëmurit për ndjeshmërinë e dhëmbit ndaj ëmbëlsirave. Në raste të paqarta duhet bërë radiografi (bite-ëing). Në fazat fillestare prekja vërehet më vështirë, kurse më vonë shfaqet ngjyrosja e bardhë ose kafe e zmaltit.
Procesi karioz në sipërfaqet përtypëse të dhëmbit dhe atë në fisura nuk e prek zmaltin në sipërfaqe të gjerë, por duke gjetur këtu shtresë të hollë zmalti, vertikalisht përhapet dhe me shpejtësi kalon në dentinë. Në fazën e zmaltit tek të rinjtë ngjyra kafe tregon kariesin, kurse tek të moshuarit ngjyrim i fisurave tregon një proces të stagnuar ose remineralizuar.

KARIESI NË DENTINË
Dentina në krahasim me zmaltin është më pak e kalcifikuar, përbën kanale në të cilën mendohet se lëviz limfa e dentinës, që ka prejardhjen nga pulpa (nervi). Përkundër zmaltit dentina është më elastike dhe reziston në deformimet e vogla, por kariesi përhapet me shpejtësi shumë më të madhe. Prandaj gjatë përpunimit me frezë në dentinë zbulohet kavitet karioz më i madh se në zmalt, ose gjatë ngrënies së ushqimit papritmas thyhet pjesa e dhëmbit (zmaltit) që ka humbur mbështetjen në dentinë. Në këtë fazë ushqimi i kripur, i thartë dhe i ëmbël shkaktojnë dhimbje e cila largohet posa të pushojë së vepruari agjenti ngacmues.
Në raste të këtilla vizitohet dentisti dhe indet e forta të dëmtuara zëvendësohen nga materiale mbushëse për ruajtjen e vitalitetit të pulpës dhe për ripërtrirjen e funksionit normal të dhëmbit. Në të kundërtën, infektohet edhe pulpa e dhëmbit e cila duhet të përfundojë me nxjerrjen e palcës. Avitaliteti dukshëm redukton jetëgjatësinë e dhëmbit, rrit rrezikun e thyerjes së dhëmbit, dhe shpesh shkakton dekolorimin e saj.
Neglizhenca e kontrolleve të rregullta tek dentisti dhe mostrajtimi i dhëmbëve në fazat fillestare na çon deri në humbjen e tyre, mbrojtja nga sëmundja e kariesit nuk është asgjë tjetër veç vetëdijes së shëndoshë personale.

(KOHA)

Votoni këtë tekst
3.22

Subscribe to comments feed Komente (0 dërguar):

gjithsej: | shfaqen:

Dërgoni komentin comment

Shkruani kodin e fotos:

  • email Email mikut
  • print Verzioni print
  • Plain text Tekst i thjeshtë
Tjera ngaSpeciale
Previous
image
10 Shpikjet myslimane që i dhanë formë botës moderne
Ka një vrimë në njohuritë tona: ne kërcejmë si bretkosa nga Rilindja tek ndaj grekët e lashtë, thotë për CNN, profesori Salim al-Hassani, kryetar i...
image
Edhe më tepër mure kundër refugjatëve?
Mijëra refugjatë ndjekin "itinerarin ballkanik" për një jetë pa luftë apo varfëri. Dhe ata do të vazhdojnë të përdorin të gjitha mjetet e mundshme për të arritur qëllimin e tyre ...
image
Jeta brenda mureve të qyteteve më të fortifikuara në botë /FOTO/
Mure të mëdha masive prej guri ishin dikur vija e fundit mbrojtëse e qyteteve të lashta. Ato ishin struktura që mbronin banorët nga armiqtë e...
image
USAIN BOLT Sekreti prapa njeriut më të shpejtë në botë
Popullata e SHBA-së mund të jetë 100 fish më e madhe se ajo e Xhamajkës, por kur është fjala për zhvillimin i talentëve të vrapimeve të shtigjeve të shkurtra, atëherë ishulli në Karaibe është në ligë të veten...
image
Filigrani, bukëpjekësit, Fishta dhe "dasat" e Sarajevës
Vlerësohet se në Bosnjë dhe Hercegovinë sot jetojnë mes 8 dhe 10 mijë shqiptarë, që përbëjnë një prej pakicave me numër më të madh në BeH. Por, sipas Kushtetutës së BeH, sikurse pakicat tjera - edhe shqiptarët llogariten si "të tjerët", që nuk mund të zgjidhen për anëtarë të Kryesisë së BeH, ose të jenë delegatë të Kuvendit. Disa përfaqësues të pakicës shqiptare pohojnë se ato funksione atyre nuk u janë të rëndësishme, por se më shumë janë të shqetësuar për gjendjen e vështirë ekonomike të shumicës së shqiptarëve të ardhur në Bosnjë ...
image
Deri në 2030, luftë me çdo kusht varfërisë!
Pas suksesit të të ashtuquajturave "Objektivat e Mijëvjeçarit", shtetet anëtare të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, kanë rënë dakord për synimet e zhvillimit të botës deri në vitin 2030. Përfaqësuesit e 193 kombeve kanë publikuar të dielën në Nju Jork, një katalog me 17 të ashtuquajturat "Synimet zhvillimore"...
image
Bota e errët e trafikimit online të kafshëve
Gjahtarët e paligjshëm të kafshëve ekzotike duket se kanë gjetur parajsën në rrjetet online, ku po shesin prenë e tyre, duke i shpëtuar rregullimeve ligjore të shteteve...
image
Rritja e numrit të popullsisë skenar horrori
Katër milionë njerëz më shumë se sot - sipas parashikimeve të OKB - do të ketë globi në fund të shekullit. Ata i kërcënon uria, luftërat, epidemitë. Megjithatë ekspertët nuk shohin vetëm me pesimizëm drejt së ardhmes ...
image
Sali Berisha takoi Osama Bin Laden në Tiranë
Sali Berisha është takuar dhe ka bashkëpunuar në Tiranë me terroristin më famëkeq të të gjitha kohërave, Osama Bin Laden, armikun më të përbetuar dhe...
image
Lufta e Parë ishte "fundi i botës"
Një historian ushtarak shpjegon përse Lufta e Parë Botërore ndodhi, dhe si ajo ndryshoi gjithçka Siç ka thënë një ushtar indian që i shkruante shtëpisë që nga fronti perëndimor në 1915, "kjo nuk është luftë, ky është fundi që po pëson bota". Dhe kështu ishte. Bota që vdiq në fushat e Evropës, bashkë me më shumë se 9 milionë vetë gjatë vetëm 52 muajve luftime, ishte diçka që shkonte përtej shumës së copëzave të saj të plagosura ...
image
Faktori X
Brian JAMES Rimarrja e ishujve Falkland nga një forcë pushtuese argjentinase ishte kundër çdo lloj logjike ushtarake: doktrina ushtarake shpall se forca sulmuese duhet të jetë...
image
Vetëvrasja e Sokratit
Gjyqi dhe më pas dënimi me vdekje i filozofit të madh. Thjeshtë i hodhi një vështrim të ftohtë dhe e pyeti: "Si thoni, a është e lejueshme të ngresh një shëndet për ndokënd me këtë pije? A mundem?" Përgjigja erdhi menjëherë: "Ne lejojmë kohën e arsyeshme për ta pirë deri në fund". "E kuptoj", tha ai. "Ne mundemi dhe duhet t'u lutemi perëndive që udhëtimi ynë mbi Tokë të vazhdojë i lumtur edhe përtej varrit. Kjo është lutja ime"...
image
Kush e shembi Romën?
Ende pa lindur ende Perandoria, një historian grek i romanizuar, Polibi, ngrinte pikëpyetje për atë republikë që po zgjerohej duke bërë njërin pushtim pas tjetrit:...
image
Jing Jin Ji, supermetropoli me 130 milionë banorë që pritet të lindë në Kinë
Stacioni i metrosë Haojiafu, thuajse një orë udhëtim nga Pekini, është i pastër si pasqyrë. Rrallë ndonjë udhëtar vërtitet nëpër vendkalimet gri të veshura me...
image
NASA e zbuloi një planet tjetër "Tokë të dytë"
NASA pritet të mbajë një konferencë për shtyp për të publikuar zbulimin më të fundit të teleskopit "Kepler", i cili ka zbuluar më shumë se...
Next
Arkivi
first first Shtator, 2015 first first
Di Ma Enj Pr Sht
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30
Arkivi sipas gazetareve
Tag
Ska asnjë tag