Hyrje | Speciale | Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Madhesia e germave: Decrease font Enlarge font
image

Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %

Dr. Mehtap BALEZA-DIKENA

Duke marrë parasysh se dhëmbi merr pjesë në procesin e të ushqyerit, të folurit dhe estetikes mund të thuhet lirshëm se si organ është i pazëvendësueshëm në organizmin e njeriut. Por njëkohësisht është edhe organi me i prekur patologjikisht, sidomos nga kariesi. Organizata Shëndetësore Botërore (ËHO), kariesin e dhëmbëve e llogarit si sëmundje më të përhapur ku mbi 90% e popullatës vuan nga prekja e saj.
Për një njohuri më të shëndoshë në lidhje me procesin karioz vlen të përmenden shtresat fiziologjike të dhëmbit, të cilat nga sipërfaqja e deri në thellësi janë; zmalti, cementi, dentina dhe pulpa e dhëmbit. Kariesi i dhëmbëve paraqet një proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tërësisë anatomike duke filluar nga zmalti në dentinë, dhe nëse nuk mjekohet arrin deri në pulpë, në këtë fazë dhimbjet janë të jashtëzakonshme dhe mjekimi bëhet i domosdoshëm. Që të vijë deri tek kariesi (prishja, dekalsifikimi) i dhëmbit nevojitet prania e faktorëve siç janë: dhëmbi, ushqimi, koha. Nga kjo duket qartë se ushqimi duhet te veprojë një kohë të caktuar mbi sipërfaqen e dhëmbit që të fillojë procesi karioz. Sipas një teorie të shkencëtarit Turan Xhengiz procesi karioz përveç që fillon me shpërbërjen e sipërfaqes së zmaltit në ndikim të acideve të prodhuara nga mikroorganizmat, e njëjta shpërbërje kimike ndodhë edhe nga aplikimi i energjive të larta ultrasonike dhe radiologjike, prandaj pacientët të cilët pranojnë radioterapi, në pjesën e kokës dhe qafës, pësojnë karies tek dhëmbet. Faktorët tjerë që ndikojnë në procesin karioz janë gjenetik, këta janë ; mineralizimi jo i mjaftueshëm i dhëmbëve dhe përbërja e pështymës. Dieta me përmbajtje të lartë të sheqerit dhe ushqimeve që kanë veti ngjitëse janë po ashtu arsye shumë të forta për karies. Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %. Sipërfaqet e dhëmbëve nuk preken njëlloj nga kariesi, ai takohet rrallë në pjesët e lëmuara, që pastrohen me lehtësi, të ashtuquajtura "zona imune" (tuberkulat e dhëmbëve), pjesët e fryra dhe i gjithë zona "e mesme" ekuatoriale e dhëmbëve).Zakonisht proceset karioze ndodhin në thellimet natyrale të sipërfaqeve përtypëse dhe në sipërfaqet e takimit në mes të dhëmbëve, ku mbetet shpesh ushqimi dhe është i vështirë pastrimi natyral dhe artificial i tyre.

KARIESI NË ZMALT
Procesi karioz fillon në zmalt, humbet shkëlqimi sipërfaqësor i dhëmbit dhe kjo pjesë në fillim merr një ngjyrë të bardhë si shkumësi (white spot). Në këtë fazë në zonën (interdentale) mes dhëmbëve kariesi është i thelluar 0.5-1mm dhe i gjerë 2mm (në drejtimin gjuhë-faqe). Ngjyra e defektit gjithnjë e më shumë ndryshon nga e verdha në kafe, varësisht nga thellësia. Në sipërfaqet mes dhëmbëve kariesi identifikohet pak më vështirë në krahasim me pjesët tjera të dhëmbit. Dyshim për praninë e kariesit mund te ngjallin ankesat e pacientit për retenimin e shpeshtë të ushqimit në zonën mes dhëmbëve dhe gjakosja e mishit ne prekjet më të lehta te brushës, po ashtu nxjerrja me vështirësi fijen dentare nga pjesa interdentale gjatë pastrimit të dhëmbëve dhe ankesat e të sëmurit për ndjeshmërinë e dhëmbit ndaj ëmbëlsirave. Në raste të paqarta duhet bërë radiografi (bite-ëing). Në fazat fillestare prekja vërehet më vështirë, kurse më vonë shfaqet ngjyrosja e bardhë ose kafe e zmaltit.
Procesi karioz në sipërfaqet përtypëse të dhëmbit dhe atë në fisura nuk e prek zmaltin në sipërfaqe të gjerë, por duke gjetur këtu shtresë të hollë zmalti, vertikalisht përhapet dhe me shpejtësi kalon në dentinë. Në fazën e zmaltit tek të rinjtë ngjyra kafe tregon kariesin, kurse tek të moshuarit ngjyrim i fisurave tregon një proces të stagnuar ose remineralizuar.

KARIESI NË DENTINË
Dentina në krahasim me zmaltin është më pak e kalcifikuar, përbën kanale në të cilën mendohet se lëviz limfa e dentinës, që ka prejardhjen nga pulpa (nervi). Përkundër zmaltit dentina është më elastike dhe reziston në deformimet e vogla, por kariesi përhapet me shpejtësi shumë më të madhe. Prandaj gjatë përpunimit me frezë në dentinë zbulohet kavitet karioz më i madh se në zmalt, ose gjatë ngrënies së ushqimit papritmas thyhet pjesa e dhëmbit (zmaltit) që ka humbur mbështetjen në dentinë. Në këtë fazë ushqimi i kripur, i thartë dhe i ëmbël shkaktojnë dhimbje e cila largohet posa të pushojë së vepruari agjenti ngacmues.
Në raste të këtilla vizitohet dentisti dhe indet e forta të dëmtuara zëvendësohen nga materiale mbushëse për ruajtjen e vitalitetit të pulpës dhe për ripërtrirjen e funksionit normal të dhëmbit. Në të kundërtën, infektohet edhe pulpa e dhëmbit e cila duhet të përfundojë me nxjerrjen e palcës. Avitaliteti dukshëm redukton jetëgjatësinë e dhëmbit, rrit rrezikun e thyerjes së dhëmbit, dhe shpesh shkakton dekolorimin e saj.
Neglizhenca e kontrolleve të rregullta tek dentisti dhe mostrajtimi i dhëmbëve në fazat fillestare na çon deri në humbjen e tyre, mbrojtja nga sëmundja e kariesit nuk është asgjë tjetër veç vetëdijes së shëndoshë personale.

(KOHA)

Vlerëso tekstin
3.25

Subscribe to comments feed Komente (0 publikuar):

gjthsej: | Tregohen:

Publikoni komentin tuaj comment

Ju lutem shënoni kodin që shikoni në imazh:

  • email Email shokëve
  • print Printo
  • Plain text Vetem tekst
Tjera ngaSpeciale
Previous
image
Mësimet e dhimbshme të MH17-ës
Air France, British Airways, Singapore Airlines dhe disa shoqëri të tjera ajrore prej kohësh nuk fluturonin më mbi zonën e luftës në Ukrainën Lindore. Të tjera si Lufthansa i kanë ndryshuar vetëm tani itineraret e tyre për destinacionet në Azi, pas rrëzimit të Boeing 777 të shoqërisë Malaysia Airlines, i cili duket se u qëllua me një raketë dhe ku humbën jetën plot 300 vetë ...
image
Çfarë bënë myslimanët për hebrenjtë?
Ngadhënjimet islame të shekullit të shtatë ndryshuan botën, dhe për hebrenjtë ky ndryshim ishte me efekte të përhershme dramatike dhe me shtrirje gjerë. Brenda pothuajse një shekulli pas vdekjes së Muhamedit, në vitin 632, ushtria myslimane kishte pushtuar pothuajse tërë botën ku jetonin hebrenjtë, nga Spanja në drejtim të lindjes në Afrikën e Veriut dhe Lindjen e Mesme deri në kufirin lindor të Iranit dhe më gjerë ...
image
Bibla 2000 vjeçare: “Jezu Krishti nuk është kryqëzuar dhe se nuk ka qenë i Biri i Zotit”
Bibla që mendohet të jetë e vjetër nga 1500 deri në 2000 vjet, e gjetur në Muzeun Etnografik në Ankara, thotë se “Jezu Krishti nuk ...
image
Si të dukemi më të mençur?
Arriti epoka e mençurisë. Harroni syzet dhe të mbajturit e një libri vazhdimisht në dorë, ju sjellim disa truke për t'u dukur më të mençur, ...
image
“Mbrojtja e Shqipërisë Etnike” e vitit 1977
Sekretariati Federativ për Punë të Jashtme të RSFJ-së, përmes një vështrimi të hartuar më 8 korrik 1977, njoftonte organet shtetërore e partiake republikane e krahinore, ku në pika të shkurta përshkruhet i tërë aktiviteti i organizatave politike shqiptare në mërgim gjatë vitit 1977, me qëllim të bashkimit të tyre dhe krijimit të një strategjie të vetme, me qëllim të çlirimit të tokave shqiptare nën Jugosllavi dhe krijimit të Shqipërisë Etnike...
image
“Murtajë e bardhë” në Serbi
Për nga vitet që i ka banori mesatar, serbët hyjnë ndër popujt më të vjetër në Evropë, por edhe në botë. Arsyet për plakjen e popullsisë qëndrojnë në faktorë demografikë, por edhe ekonomikë e socialë. “Shkaku pse asnjë foshnjë nuk ka lindur vjet në Cna Trava qëndron në strukturën moshore ...
image
Një histori polake në luftën e kodeve kundër gjermanëve
Përpjekja e parë për të thyer kodin Enigma të nazistëve nuk u bë në Parkun Bletchley të Britanisë, por në Varshavë. Borxhi që u kanë zbuluesit e kodeve britanikë, kolegëve të tyre polakë, u bë i ditur këtë javë në një mbledhje modeste të shefave të spiunazhit ...
image
Mianmari dhe ethet e energjisë
Gara për të joshur kompani të huaja për nxjerrjen e naftës dhe gazit mund të konsolidojë transformimin e Burmës, vendit që deri pak kohë më parë ishte nën sanksione dhe tërësisht i izoluar nga bota...
image
HARAR Qyteti i birrës dhe xhamive
Qyteti historik i Etiopisë, Harar, është një nga qendrat më të shenjta të Islamit – por kohët e fundit ai ka zhvilluar një tjetër traditë dhe tani është bërë i njohur për prodhimin e birrës...
image
Maliki dhe banda e tij e sollën krizën e Irakut
Heba El-Shamary u lirua javën e kaluar nga një burg irakian, ku ajo kaloi katër vitet e fundit. "Unë jam torturuar dhe përdhunuar në mënyrë të vazhdueshme nga ana e forcave irakiane të sigurisë", tha ajo për Al Jazeera. "Unë dua ti tregojë botës se çfarë unë dhe gratë e tjera irakiane kemi hequr gjatë këtyre viteve të fundit. Jeta jonë ka qenë një ferr”...
image
Avionët pa pilotë dhe vrasësit e pamëshirshëm
SHBA-ja përdor avionët e armatosur pa pilotë, më shumë për vrasjen e njerëzve në rajone të ndryshme, ku nuk ka fare ushtarë amerikanë. Gjatë këtyre ...
image
SUPER MENDJE Kështu janë gjenitë
Bota ka një nevojë të madhe për gjeni. Kurrë, si në kohëra krizash, mendjet që shkëlqejnë kanë aftësinë që të sjellin një kthesë, një zhvillim. ...
image
Lufta për ujë është duke ardhur
Mungesa e ujit është përhapur kudo në botën në zhvillim. Sot, 768 milionë njerëz në mbarë botën nuk kanë qasje në ujë të pijshëm. Në ...
image
Ballkanasit në mision të pushtimit të Marsit
Rrezatimi kozmik, meteorët, rruga e gjatë në hapësirë të ngushtë, pastaj aterrimi, ushtrimet për muskujt e atrofuar, puna në serrë dhe hulumtimi i rrethinës - ...
image
Çfarë duhet bërë me hipopotamët e Eskobarit?
Një grup hipopotamësh që njëherë e një kohë ishin të baronit kolumbian të drogës Pablo Eskobar kanë zaptuar zonën pranë fermës së tij dhe askush ...
Next
Arkivi
first first Korrik, 2014 first first
Di Ma Me En Pr Sh
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
Arkivi sipas gazetareve
Tags
Ska tags per kete artikull