Fillimi | Speciale | Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Madhësia: Decrease font Enlarge font
image

Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %

Dr. Mehtap BALEZA-DIKENA

Duke marrë parasysh se dhëmbi merr pjesë në procesin e të ushqyerit, të folurit dhe estetikes mund të thuhet lirshëm se si organ është i pazëvendësueshëm në organizmin e njeriut. Por njëkohësisht është edhe organi me i prekur patologjikisht, sidomos nga kariesi. Organizata Shëndetësore Botërore (ËHO), kariesin e dhëmbëve e llogarit si sëmundje më të përhapur ku mbi 90% e popullatës vuan nga prekja e saj.
Për një njohuri më të shëndoshë në lidhje me procesin karioz vlen të përmenden shtresat fiziologjike të dhëmbit, të cilat nga sipërfaqja e deri në thellësi janë; zmalti, cementi, dentina dhe pulpa e dhëmbit. Kariesi i dhëmbëve paraqet një proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tërësisë anatomike duke filluar nga zmalti në dentinë, dhe nëse nuk mjekohet arrin deri në pulpë, në këtë fazë dhimbjet janë të jashtëzakonshme dhe mjekimi bëhet i domosdoshëm. Që të vijë deri tek kariesi (prishja, dekalsifikimi) i dhëmbit nevojitet prania e faktorëve siç janë: dhëmbi, ushqimi, koha. Nga kjo duket qartë se ushqimi duhet te veprojë një kohë të caktuar mbi sipërfaqen e dhëmbit që të fillojë procesi karioz. Sipas një teorie të shkencëtarit Turan Xhengiz procesi karioz përveç që fillon me shpërbërjen e sipërfaqes së zmaltit në ndikim të acideve të prodhuara nga mikroorganizmat, e njëjta shpërbërje kimike ndodhë edhe nga aplikimi i energjive të larta ultrasonike dhe radiologjike, prandaj pacientët të cilët pranojnë radioterapi, në pjesën e kokës dhe qafës, pësojnë karies tek dhëmbet. Faktorët tjerë që ndikojnë në procesin karioz janë gjenetik, këta janë ; mineralizimi jo i mjaftueshëm i dhëmbëve dhe përbërja e pështymës. Dieta me përmbajtje të lartë të sheqerit dhe ushqimeve që kanë veti ngjitëse janë po ashtu arsye shumë të forta për karies. Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %. Sipërfaqet e dhëmbëve nuk preken njëlloj nga kariesi, ai takohet rrallë në pjesët e lëmuara, që pastrohen me lehtësi, të ashtuquajtura "zona imune" (tuberkulat e dhëmbëve), pjesët e fryra dhe i gjithë zona "e mesme" ekuatoriale e dhëmbëve).Zakonisht proceset karioze ndodhin në thellimet natyrale të sipërfaqeve përtypëse dhe në sipërfaqet e takimit në mes të dhëmbëve, ku mbetet shpesh ushqimi dhe është i vështirë pastrimi natyral dhe artificial i tyre.

KARIESI NË ZMALT
Procesi karioz fillon në zmalt, humbet shkëlqimi sipërfaqësor i dhëmbit dhe kjo pjesë në fillim merr një ngjyrë të bardhë si shkumësi (white spot). Në këtë fazë në zonën (interdentale) mes dhëmbëve kariesi është i thelluar 0.5-1mm dhe i gjerë 2mm (në drejtimin gjuhë-faqe). Ngjyra e defektit gjithnjë e më shumë ndryshon nga e verdha në kafe, varësisht nga thellësia. Në sipërfaqet mes dhëmbëve kariesi identifikohet pak më vështirë në krahasim me pjesët tjera të dhëmbit. Dyshim për praninë e kariesit mund te ngjallin ankesat e pacientit për retenimin e shpeshtë të ushqimit në zonën mes dhëmbëve dhe gjakosja e mishit ne prekjet më të lehta te brushës, po ashtu nxjerrja me vështirësi fijen dentare nga pjesa interdentale gjatë pastrimit të dhëmbëve dhe ankesat e të sëmurit për ndjeshmërinë e dhëmbit ndaj ëmbëlsirave. Në raste të paqarta duhet bërë radiografi (bite-ëing). Në fazat fillestare prekja vërehet më vështirë, kurse më vonë shfaqet ngjyrosja e bardhë ose kafe e zmaltit.
Procesi karioz në sipërfaqet përtypëse të dhëmbit dhe atë në fisura nuk e prek zmaltin në sipërfaqe të gjerë, por duke gjetur këtu shtresë të hollë zmalti, vertikalisht përhapet dhe me shpejtësi kalon në dentinë. Në fazën e zmaltit tek të rinjtë ngjyra kafe tregon kariesin, kurse tek të moshuarit ngjyrim i fisurave tregon një proces të stagnuar ose remineralizuar.

KARIESI NË DENTINË
Dentina në krahasim me zmaltin është më pak e kalcifikuar, përbën kanale në të cilën mendohet se lëviz limfa e dentinës, që ka prejardhjen nga pulpa (nervi). Përkundër zmaltit dentina është më elastike dhe reziston në deformimet e vogla, por kariesi përhapet me shpejtësi shumë më të madhe. Prandaj gjatë përpunimit me frezë në dentinë zbulohet kavitet karioz më i madh se në zmalt, ose gjatë ngrënies së ushqimit papritmas thyhet pjesa e dhëmbit (zmaltit) që ka humbur mbështetjen në dentinë. Në këtë fazë ushqimi i kripur, i thartë dhe i ëmbël shkaktojnë dhimbje e cila largohet posa të pushojë së vepruari agjenti ngacmues.
Në raste të këtilla vizitohet dentisti dhe indet e forta të dëmtuara zëvendësohen nga materiale mbushëse për ruajtjen e vitalitetit të pulpës dhe për ripërtrirjen e funksionit normal të dhëmbit. Në të kundërtën, infektohet edhe pulpa e dhëmbit e cila duhet të përfundojë me nxjerrjen e palcës. Avitaliteti dukshëm redukton jetëgjatësinë e dhëmbit, rrit rrezikun e thyerjes së dhëmbit, dhe shpesh shkakton dekolorimin e saj.
Neglizhenca e kontrolleve të rregullta tek dentisti dhe mostrajtimi i dhëmbëve në fazat fillestare na çon deri në humbjen e tyre, mbrojtja nga sëmundja e kariesit nuk është asgjë tjetër veç vetëdijes së shëndoshë personale.

(KOHA)

Votoni këtë tekst
3.22

Subscribe to comments feed Komente (0 dërguar):

gjithsej: | shfaqen:

Dërgoni komentin comment

Shkruani kodin e fotos:

  • email Email mikut
  • print Verzioni print
  • Plain text Tekst i thjeshtë
Tjera ngaSpeciale
Previous
image
Trashëgimia e Kameronit
Ai inicioi ndryshimet e kufijve të zonave zgjedhore. Ai vendosi rregullat. Prioriteti i tij ishte interesi i partisë. Ai premtoi drejtësi, por nuk bëri asnjë përpjekje për të ofruar atë, ose për të patur publikun me vete. Ndaj lë një rrëmujë të madhe pas shpine. Një udhëheqës i mirë do të largohej me reputacionin e paprekur. Megjithatë, kur u vu në provë, Kameron dështoi ...
image
Ja 10 spiunë të famshëm
Kur ju mendoni për spiunët, mund të mendoni për njerëz të cilët mund të luajnë në çdo situatë në ngjashmëri me një kameleon, dhe mund të punojnë pa u vënë re, ndërsa mbledhin informacione të vyera. Çfarë ju ndoshta nuk keni menduar ndonjëherë është se spiun mund të jetë edhe një njeri i famshëm. Shpesh agjencitë e spiunazhit përzgjedhin njerëz të famshëm dhe të fuqishëm, në mënyrë që të përfitojnë nga lidhjet e tyre, dhe të shfrytëzojnë dëshirën e njerëzve të tjerë me influencë për tu shoqëruar me ta. Ja cilët janë disa nga spiunët më të famshëm në histori ...
image
Historiografia e re shqiptare, peng i qasjeve të vjetra
Intervistë me historianin Ylber Hysa mbi studimin e tij më të fundit “Shqiptarët dhe të tjerët”, për të shkuar tej në histori, në një rrëfim mbi betejat ikonoklaste në shekullin e XII, truallin e fortë kristian deri tek procesi i asimilimit në mysliman dhe debatet mbi asimilimin e ortodoksëve në Maqedoni për tu ndalur tek “molla e kuqe”......
image
BERLUSKONI Akti i fundit i Kavalierit
Problemet e shëndetit të Berluskonit kanë qenë faktori kryesor që e kanë shtyrë të mendojë tërheqjen. Pas atakut në zemër në muajin qershor, mjeku i bëri thirrje ish kryeministrit që të largohet nga pozicioni i udhëheqësit të partisë. Por ka edhe faktorë të tjerë në lojë. Njëri është performanca e keqe ekonomike e vendit, që në 20 vitet e fundit - një periudhë në të cilën Berluskoni ka qenë tre herë kryeministër, duke premtuar ulje të taksave të cilat kurrë nuk u kryen - praktikisht nuk ka parë rritje ekonomike...
image
Interneti, varësia e pashmangshme
Lajmet në internet ndërkohë janë duke “vrarë” shtypin e shkruar dhe Amazon është duke u marrë pak nga pak frymën librarive. Rrjetet sociale ndikojnë në mendësinë e anëtarëve të tyre shpesh në mënyrë të dhunshme. Por e gjithë kjo të çon në një pyetje: nëse interneti është një shkatërrim i tillë, atëherë si shpjegohet që 27 për qind e popullsisë së botës, pra 1.8 miliardë njerëz e përdorin atë të lumtur çdo ditë, ndërkohë që miliarda njerëz janë të dështuar për të pasur akses në rrjet?...
image
Fati i Batalionit “Luboteni” sipas rrëfimit të Gajur bej Derallës (4)
Shaip Kamberi pa u menduar fare zbriti nga automobili dhe u nis drejtë kazermës. E ndala, po ashtu edhe xhandarit i thash të ndalet, duke i thënë se t’i punën tënde e ke kryer tash na e le në duart tona. Xhandari përshëndetet dhe largohet në drejtimin kah kishte ardhur, drejtimi “Çarshia e Epërme”. Atij Shaip Kamberit, i drejtohem: dëshiron ta dorëzojmë te polici gjerman, je kryetar bashkie, patriot?...
image
Fati i Batalionit “Luboteni” sipas rrëfimit të Gajur bej Derallës (3)
Pas largimit të Mehdiut nga salla, në një skaj u ndalën gjeneral Prenk Previzi, Fiqri Dine, Xhemal Keleshi dhe Halil Alia dhe i paftuar u afrova dhe unë, Rifat Begolli, Rexhep Mitrovica, pas nesh vinë Xhaferi i hidhëruar, i vendos syzat, i thotë me zë Fiqri Dines: “Paramendo, që ministër i Punëve të Brendshme në atdheun e tij të jem i detyruar të eci në këmbë”. Me këtë përfundoi mbledhja ku u emërova të themeloj Batalionin, pa mu imponuar ndonjë detyrë e rëndësishme partiake, e as të thirrem në parti...
image
Fati i Batalionit “Luboteni” sipas rrëfimit të Gajur bej Derallës (2)
“Për shkak pozitës, Tetovën e Gostivarin si sektor i parë, Kërçova sektor i dytë, ndërsa Struga sektor i tretë. Jam i mendimit që njësitë tona duhet të jenë të pajisur me armatim të lehtë. Numri më i madh me armë automatike edhe atë: batalionet në Tetovë e Gostivar të jenë për 1/3 më të dobëta nga ata të cilët duhet të themelohen në Kërçovë e Strugë. Për këtë arsye neve na nevojitet transporti rrugor, qerre, kuaj në përmasa të mjaftueshme. Duhet të aftësohen për luftë të izoluar dhe për një periudhë më të gjatë, ndërsa për çdo eventualitet edhe një sasi të caktuar të automobilave, nëse i kemi...”...
image
Fati i Batalionit “Luboteni” sipas rrëfimit të Gajur bej Derallës (1)
Nisur nga fakti se historiografia shqiptare fare pak është marrë me këtë njësi ushtarake, e pamë të arsyeshme që përmes gazetës shqiptare “KOHA”, ta botojmë në tërësi rrëfimin e Gajur Beut, dhënë para organeve të hetuesisë. Në të, ai veç tjerash në mënyrë autentike e përshkruan situatën e krijuar pas kapitullimit të Italisë; largimin e tij nga ushtria dhe takimin me parinë e Tetovës; kërkesën e kësaj të fundit për themelimin e batalionit; takimet e shumta me krerët politik e ushtarak të mirënjohur siç ishin Shaip Kamberi, Baba Qazimi, Nexhmedin Besimi, Mentor Qoku, Xhemë Gostivari, Ali Shefqet Shkupi, Pajazit Boletini......
image
Cuname e tërmete, kjo është klima e së ardhmes!
Në brigjet e Oqeanit Atlantik rreziqet e ardhshëm mund të vijnë nga poshtë nivelit të detit dhe jo nga lart. Në fakt, tërmetet e provokuar nga rritja e Groenlandës mund të shkaktojnë shkarje nënujore në shtratin e Atlantikut Verior, në gjendje të shkaktojnë cuname që do të vazhdonin drejt brigjeve islandezë, të Evropës Veriore dhe të Amerikës Veriore...
image
“Lufta” që përçan myslimanët e Ballkanit
Lufta e Erdoganit kundër Gylenit mbërrin në Ballkan. Në Bosnje-Hercegovinë ka shkolla private të afërta me lëvizjen Gylen. Ankaraja ka bërë thirrje për mbylljen e tyre...
image
Revolucioneri që u diplomua si doktor
Revista amerikane Time e ka cilësuar Guevarën si një nga 100 njerëzit më me ndikim të shekullit të 20-të. Ndërsa fotografia Guevara; “Guerrillero Heroico” e Alberto Kordas, është cituar nga Kolegji i Institutit të Artit në Maryland si fotografia më e famshme në botë ...
image
Aty ku mbahet lartë “Zjarri i Revolucionit”
Vite më parë publiku i Shqipërisë u trondit me pamjet që dolën nga Salla e Kuqe e Pallatit të Rinisë në Prishtinë të një mbledhjeje përkujtimore të hoxhaistëve kosovarë, ku Enver Hoxhës i thureshin lavde e i përmendeshin sukseset e udhëheqjes së tij ...
image
Çfarë duhet bërë me dhëmbët para se të filloj Agjërimi?
Nevoja për përkujdesjen e higjienës orale gjatë agjërimit dyfishohet, por nuk zvogëlohet. Prandaj, të përgjegjshmit para Zotit (xh.sh) që heqin dorë nga ushqimi dhe pija, veprat e këqija, duhet të bartin në vete po të njëjtën përgjegjësi për shëndetin dentar të tyre të gojës, e cila njëkohësisht është urdhër i të Gjithëfuqishmit Allah ( xh.sh) ...
image
E forta Teutë
Teuta mbështeste praktikën ilire të piraterisë, dhe plaçkiste pa dallim fqinjët e saj, pasi komandantët ishin udhëzuar që t’i trajtonin të gjithë si armiq. Ishin këta sulme piraterie që më pas do e shtynin Romën që t’i shpallte luftë Teutës...
Next
Arkivi
first first Tetor, 2016 first first
Di Ma Enj Pr Sht
1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
Arkivi sipas gazetareve
Tag
Ska asnjë tag