Fillimi | Speciale | Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Kariesi i dhëmbëve, si të parandalohet?

Madhësia: Decrease font Enlarge font
image

Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %

Dr. Mehtap BALEZA-DIKENA

Duke marrë parasysh se dhëmbi merr pjesë në procesin e të ushqyerit, të folurit dhe estetikes mund të thuhet lirshëm se si organ është i pazëvendësueshëm në organizmin e njeriut. Por njëkohësisht është edhe organi me i prekur patologjikisht, sidomos nga kariesi. Organizata Shëndetësore Botërore (ËHO), kariesin e dhëmbëve e llogarit si sëmundje më të përhapur ku mbi 90% e popullatës vuan nga prekja e saj.
Për një njohuri më të shëndoshë në lidhje me procesin karioz vlen të përmenden shtresat fiziologjike të dhëmbit, të cilat nga sipërfaqja e deri në thellësi janë; zmalti, cementi, dentina dhe pulpa e dhëmbit. Kariesi i dhëmbëve paraqet një proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tërësisë anatomike duke filluar nga zmalti në dentinë, dhe nëse nuk mjekohet arrin deri në pulpë, në këtë fazë dhimbjet janë të jashtëzakonshme dhe mjekimi bëhet i domosdoshëm. Që të vijë deri tek kariesi (prishja, dekalsifikimi) i dhëmbit nevojitet prania e faktorëve siç janë: dhëmbi, ushqimi, koha. Nga kjo duket qartë se ushqimi duhet te veprojë një kohë të caktuar mbi sipërfaqen e dhëmbit që të fillojë procesi karioz. Sipas një teorie të shkencëtarit Turan Xhengiz procesi karioz përveç që fillon me shpërbërjen e sipërfaqes së zmaltit në ndikim të acideve të prodhuara nga mikroorganizmat, e njëjta shpërbërje kimike ndodhë edhe nga aplikimi i energjive të larta ultrasonike dhe radiologjike, prandaj pacientët të cilët pranojnë radioterapi, në pjesën e kokës dhe qafës, pësojnë karies tek dhëmbet. Faktorët tjerë që ndikojnë në procesin karioz janë gjenetik, këta janë ; mineralizimi jo i mjaftueshëm i dhëmbëve dhe përbërja e pështymës. Dieta me përmbajtje të lartë të sheqerit dhe ushqimeve që kanë veti ngjitëse janë po ashtu arsye shumë të forta për karies. Kariesi prek të gjitha moshat pa përjashtim, por më i përhapur është në moshat e reja, në moshat 2 deri 3 vjeç ai është i përhapur deri më 20-30 %, kurse shifra maksimale arrin në moshat 8 deri në 10 vjeç. Kjo ndodhë për arsye se në këtë periudhë në gojën e fëmijëve kemi dhëmbë të përzier (kemi dhëmbë të qumështit dhe dhëmbë të përhershëm). Kariesi më së shumti lokalizohet në dhëmballën e përhershme, ku në moshat 12 deri 13 vjeç ajo është e përhapur deri 60-70 %. Sipërfaqet e dhëmbëve nuk preken njëlloj nga kariesi, ai takohet rrallë në pjesët e lëmuara, që pastrohen me lehtësi, të ashtuquajtura "zona imune" (tuberkulat e dhëmbëve), pjesët e fryra dhe i gjithë zona "e mesme" ekuatoriale e dhëmbëve).Zakonisht proceset karioze ndodhin në thellimet natyrale të sipërfaqeve përtypëse dhe në sipërfaqet e takimit në mes të dhëmbëve, ku mbetet shpesh ushqimi dhe është i vështirë pastrimi natyral dhe artificial i tyre.

KARIESI NË ZMALT
Procesi karioz fillon në zmalt, humbet shkëlqimi sipërfaqësor i dhëmbit dhe kjo pjesë në fillim merr një ngjyrë të bardhë si shkumësi (white spot). Në këtë fazë në zonën (interdentale) mes dhëmbëve kariesi është i thelluar 0.5-1mm dhe i gjerë 2mm (në drejtimin gjuhë-faqe). Ngjyra e defektit gjithnjë e më shumë ndryshon nga e verdha në kafe, varësisht nga thellësia. Në sipërfaqet mes dhëmbëve kariesi identifikohet pak më vështirë në krahasim me pjesët tjera të dhëmbit. Dyshim për praninë e kariesit mund te ngjallin ankesat e pacientit për retenimin e shpeshtë të ushqimit në zonën mes dhëmbëve dhe gjakosja e mishit ne prekjet më të lehta te brushës, po ashtu nxjerrja me vështirësi fijen dentare nga pjesa interdentale gjatë pastrimit të dhëmbëve dhe ankesat e të sëmurit për ndjeshmërinë e dhëmbit ndaj ëmbëlsirave. Në raste të paqarta duhet bërë radiografi (bite-ëing). Në fazat fillestare prekja vërehet më vështirë, kurse më vonë shfaqet ngjyrosja e bardhë ose kafe e zmaltit.
Procesi karioz në sipërfaqet përtypëse të dhëmbit dhe atë në fisura nuk e prek zmaltin në sipërfaqe të gjerë, por duke gjetur këtu shtresë të hollë zmalti, vertikalisht përhapet dhe me shpejtësi kalon në dentinë. Në fazën e zmaltit tek të rinjtë ngjyra kafe tregon kariesin, kurse tek të moshuarit ngjyrim i fisurave tregon një proces të stagnuar ose remineralizuar.

KARIESI NË DENTINË
Dentina në krahasim me zmaltin është më pak e kalcifikuar, përbën kanale në të cilën mendohet se lëviz limfa e dentinës, që ka prejardhjen nga pulpa (nervi). Përkundër zmaltit dentina është më elastike dhe reziston në deformimet e vogla, por kariesi përhapet me shpejtësi shumë më të madhe. Prandaj gjatë përpunimit me frezë në dentinë zbulohet kavitet karioz më i madh se në zmalt, ose gjatë ngrënies së ushqimit papritmas thyhet pjesa e dhëmbit (zmaltit) që ka humbur mbështetjen në dentinë. Në këtë fazë ushqimi i kripur, i thartë dhe i ëmbël shkaktojnë dhimbje e cila largohet posa të pushojë së vepruari agjenti ngacmues.
Në raste të këtilla vizitohet dentisti dhe indet e forta të dëmtuara zëvendësohen nga materiale mbushëse për ruajtjen e vitalitetit të pulpës dhe për ripërtrirjen e funksionit normal të dhëmbit. Në të kundërtën, infektohet edhe pulpa e dhëmbit e cila duhet të përfundojë me nxjerrjen e palcës. Avitaliteti dukshëm redukton jetëgjatësinë e dhëmbit, rrit rrezikun e thyerjes së dhëmbit, dhe shpesh shkakton dekolorimin e saj.
Neglizhenca e kontrolleve të rregullta tek dentisti dhe mostrajtimi i dhëmbëve në fazat fillestare na çon deri në humbjen e tyre, mbrojtja nga sëmundja e kariesit nuk është asgjë tjetër veç vetëdijes së shëndoshë personale.

(KOHA)

Votoni këtë tekst
3.22

Subscribe to comments feed Komente (0 dërguar):

gjithsej: | shfaqen:

Dërgoni komentin comment

Shkruani kodin e fotos:

  • email Email mikut
  • print Verzioni print
  • Plain text Tekst i thjeshtë
Tjera ngaSpeciale
Previous
image
Revolucioneri që u diplomua si doktor
Revista amerikane Time e ka cilësuar Guevarën si një nga 100 njerëzit më me ndikim të shekullit të 20-të. Ndërsa fotografia Guevara; “Guerrillero Heroico” e Alberto Kordas, është cituar nga Kolegji i Institutit të Artit në Maryland si fotografia më e famshme në botë ...
image
Aty ku mbahet lartë “Zjarri i Revolucionit”
Vite më parë publiku i Shqipërisë u trondit me pamjet që dolën nga Salla e Kuqe e Pallatit të Rinisë në Prishtinë të një mbledhjeje përkujtimore të hoxhaistëve kosovarë, ku Enver Hoxhës i thureshin lavde e i përmendeshin sukseset e udhëheqjes së tij ...
image
Çfarë duhet bërë me dhëmbët para se të filloj Agjërimi?
Nevoja për përkujdesjen e higjienës orale gjatë agjërimit dyfishohet, por nuk zvogëlohet. Prandaj, të përgjegjshmit para Zotit (xh.sh) që heqin dorë nga ushqimi dhe pija, veprat e këqija, duhet të bartin në vete po të njëjtën përgjegjësi për shëndetin dentar të tyre të gojës, e cila njëkohësisht është urdhër i të Gjithëfuqishmit Allah ( xh.sh) ...
image
E forta Teutë
Teuta mbështeste praktikën ilire të piraterisë, dhe plaçkiste pa dallim fqinjët e saj, pasi komandantët ishin udhëzuar që t’i trajtonin të gjithë si armiq. Ishin këta sulme piraterie që më pas do e shtynin Romën që t’i shpallte luftë Teutës...
image
BERNIE SANDERS Një fitues i mundur!
Gara për kandidatin demokrat për president është thuajse e mbaruar. Por edhe pse Bernie Sanders është pas Hillary Clintonit, kursi i tij i majtë ka ndikim të madh në parti edhe ndaj Clintonit...
image
7 mënyra si i shpenzon paratë Bashkimi Evropian
Komisioni Evropian sapo ka hapur një dritare të re, për mënyrën se si BE shpenzon një pjesë të madhe të buxhetit. Një portal lejon qasje në informacion mbi investimet e BE-së përgjatë më shumë se 500 programeve të politikave, brenda gjashtë fondeve të mëdhenj. Përdoruesit e Internetit mund t’i eksplorojnë të dhënat sipas shteteve, fondit dhe temës ...
image
Fëmijët ushtarë që kërkojnë një jete të re
Forcat e Armatosura Revolucionare të Kolumbisë ose FARC, gjithnjë e kanë mohuar se nuk rekrutojnë fëmijë. Në qendrat qeveritare të rehabilitimit nëpër Kolumbi, minorenët treguan histori të njëjta, ku ata rrëmbeheshin prej rebelëve nga shtëpitë e tyre. Ndërsa tani, FARC është pranë armëpushimit me qeverinë, ata kanë përpara një të ardhme për të cilën janë të papërgatitur...
image
Skenari "apokaliptik" i demokrates
Ka një tjetër paralajmërim: Tramp garon kundër dy kandidatëve të tjerë; Klinton vetëm kundër njërit. Kjo e zvogëlon më tej forcën e fitores së saj. Dhe një tjetër: Sondazhet tregojnë se votuesit e pavarur, që nuk mundën të votonin për shkak të rregullave në parapraket e Nju Jorkut, do të kishin mbështetur ose Trampin ose Bërni Sandersin dhe pak prej tyre do të kishin preferuar Klintonin...
image
Lufta për fundin e dollarit
Dollari dhe euro luajnë ende një rol të rëndësishëm jashtë sferave të tyre natyrale të influencës më shumë nga renminbi, edhe pse situata po ndryshon në favor të monedhës kineze". Pse shqetësuese? Tregtia në rupie midis Indisë dhe Iranit, ajo në rubla midis Rusisë dhe Iranit dhe pranimi në të gjithë botën i renminbit, dora-dorës do t'ia ulë prestigjin dollarit amerikan, duke shkaktuar pasoja katastrofike për begatinë e Shteteve të Bashkuara...
image
Aksioni i 28 nëntorit të vitit 1944
Më 24 nëntor 1944, Shtabi i Divizionit të Kumanovës i raportonte Shtabit të Përgjithshëm të Maqedonisë, ku ndër të tjerash e paralajmëronte "rrezikun" nga " krijimi i brigadave shqiptare", nga shkaku se ato, po krijohen, siç thuhet në të, "me direktivën e të deleguarit të Shtabit për Kosovë dhe Metohi, pa shkuar fare në çarmatosjen e përgjithshme të shqiptarëve ...
image
Sulmet mbi fshatrat shqiptare
Shtabi i Përgjithshëm i LNÇM-së, lëshoi një urdhëresë, në të cilën iu kërkua Shtabit të Divizionit të Kumanovës, që me brigadat e veta me 28 nëntor të kryej një aksion të përgjithshëm mbi fshatrat shqiptare të Kaçanikut, Ferizajt, Vitisë, Gjilanit, Kumanovës dhe të Preshevës...
image
Shqiptarët me armë, të pushkatohen në vend
Shtabi i Përgjithshëm i LNÇM-së, lëshoi një urdhëresë, në të cilën iu kërkua Shtabit të Divizionit të Kumanovës, që me brigadat e veta me 28 nëntor të kryej një aksion të përgjithshëm mbi fshatrat shqiptare të Kaçanikut, Ferizajt, Vitisë, Gjilanit, Kumanovës dhe të Preshevës...
image
Çfarë thuhej në letrën e Dapçeviqit dërguar udhëheqjes së PKSH-së
Siç do të shohim nga përmbajtja e tij, politika e PKJ-së, fare nuk ndryshonte nga politika e mëparshme serbo-madhe, përkundrazi, strategjia e saj kur bëhet fjalë për çështjen shqiptare ishte vazhdimësi e strategjisë serbe të viteve të para të shekullit XX-të...
image
Zbulim tronditës: Rexhën e vrau xhaxhai që ishte edhe njerku i tij, e jo kali
Të riun ditën e martesës e vrau xhaxhai, që ishte edhe njerku i tij  “Sipas burimeve të sigurta historike, kjo ngjarje ka ndodhur disa vite para...
image
Misteret që rrethojnë statujën e Oskarit
Statuja e Oskarit ka një histori të mbushur me dyshime të pavërtetuara, por a ishte një qen pastor ai e që meritoi dhe fitoi për herë të parë çmimin e lakmuar nga të gjithë yjet e Hollivudit sot? Ikona prej ari është projektuar në letër nga Cedric Gibbons, dhe kthyer në një skulpturë nga artisti George Stanley ...
Next
Arkivi
first first Korrik, 2016 first first
Di Ma Enj Pr Sht
1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31
Arkivi sipas gazetareve
Tag
Ska asnjë tag